मराठी · भाषा
सर्व मार्गदर्शक ↓

स्वतंत्र मार्गदर्शक · हे आयकर विभाग, Protean किंवा UTIITSL नाही · आम्ही तुमचा पॅन, आधार नंबर किंवा OTP कधीही मागत नाही.

पॅन कुठे बंधनकारक आहे, आणि पॅन दिला नाही तर काय होते?

लेखक: India Customer Care पॅन डेस्क तपासणी: अनिशा, अधिकृत पोर्टलवरून तथ्ये तपासली: 16 ऑक्टोबर 2026 अपडेट: भाषांतर: AI च्या मदतीने, मराठी भाषक तपासनीसाची तपासणी बाकी

1 एप्रिल 2026 पासून आयकर नियम, 2026 मधील Rule 159 असे 16 व्यवहार सांगतो ज्यात पॅन देणे बंधनकारक आहे. उदाहरणार्थ: बँक खाते उघडणे, वर्षात ₹10 लाख किंवा जास्त रोख जमा, ₹20 लाखांपेक्षा जास्त किमतीची मालमत्ता आणि ₹5 लाखांपेक्षा जास्त किमतीचे वाहन. पॅन नसेल तर साधारणपणे जास्त दराने टॅक्स कापला जातो, आणि ₹10,000 दंड होऊ शकतो.

नियम
Rule 159, आयकर नियम, 2026
व्यवहार
16 दिलेले आहेत
पॅन नाही?
त्यातील 6 साठी Form 97
पॅनशिवाय TDS
साधारणपणे 20% किंवा जास्त
दंड
प्रत्येक चुकीसाठी ₹10,000 (कलम 467)
या पानावर
  1. 16 व्यवहार आणि त्यांच्या मर्यादा
  2. तुम्ही काय करत आहात? (शोधक)
  3. कोणाला पॅन देण्याची गरज नाही
  4. Form 97 आणि त्याच्या मर्यादा
  5. पॅन नसेल तर काय होते
  6. चुकीचा किंवा न दिलेला पॅन: दंड
  7. बँक, रोख रक्कम आणि गुंतवणूक
  8. मोठ्या व्यवहारापूर्वी
  9. अजून पॅन नाही? पटकन मिळवा
  10. अडचणी आणि उपाय
  11. नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

कोणत्या व्यवहारांमध्ये पॅन देणे बंधनकारक आहे?

1 एप्रिल 2026 पासून ही यादी आयकर नियम, 2026 मधील Rule 159 मध्ये आहे. हा नियम आयकर कायदा, 2025 च्या कलम 262 नुसार केला आहे. जुन्या Rule 114B मधील विषयच यात आहेत, पण काही बदलांसह. खालील तक्ता अधिकृत नियमाच्या मजकुराप्रमाणे आहे. "पेक्षा जास्त" म्हणजे दिलेल्या रकमेपेक्षा जास्त.

तुमच्याकडे पॅन नसेल तर शेवटचा रकाना सर्वात महत्त्वाचा आहे. काही व्यवहारांसाठी तुम्ही पॅनऐवजी Form 97 वर सही करू शकता. इतरांसाठी आधी पॅनसाठी अर्ज करावा लागतो.

नं.व्यवहारपॅन कधी लागतोपॅन नसेल तर
1क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज (बँक, सहकारी बँक किंवा इतर कंपनी/संस्था)नेहमीपॅनसाठी अर्ज करा
2डीमॅट खाते उघडणे, किंवा कस्टोडियन किंवा SEBI कडे नोंदणी असलेल्या मध्यस्थ संस्थेकडे (उदा. ब्रोकर) खाते उघडणेनेहमीपॅनसाठी अर्ज करा
3RBI चे बाँड घेण्यासाठी RBI ला पैसे देणे₹50,000 पेक्षा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
4म्युच्युअल फंडाची युनिट्स घेण्यासाठी फंडाला पैसे देणे₹50,000 पेक्षा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
5शेअर्सशिवाय इतर सिक्युरिटीजची खरेदी किंवा विक्रीप्रत्येक व्यवहारात ₹1,00,000 पेक्षा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
6बँक, सहकारी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये रोख जमाएका आर्थिक वर्षात ₹10 लाख किंवा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
7बँक, सहकारी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमधून रोख काढणेएका आर्थिक वर्षात ₹10 लाख किंवा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
8नोंदणी लागणाऱ्या मोटार वाहनाची (ट्रॅक्टर सोडून) खरेदी किंवा विक्री, मोटारसायकलसह₹5 लाखांपेक्षा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
9अनलिस्टेड (शेअर बाजारात नोंद नसलेल्या) कंपनीच्या शेअर्सची खरेदी किंवा विक्रीप्रत्येक व्यवहारात ₹1,00,000 पेक्षा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
10कंपनी किंवा संस्थेचे डिबेंचर किंवा बाँड घेण्यासाठी तिला पैसे देणे₹50,000 पेक्षा जास्तपॅनसाठी अर्ज करा
11स्थावर मालमत्तेची (जमीन, घर, फ्लॅट) खरेदी, विक्री, भेट, किंवा संयुक्त विकास करारकिंमत किंवा स्टॅम्प ड्युटी मूल्य ₹20 लाखांपेक्षा जास्त₹45 लाखांपर्यंत Form 97; ₹45 लाखांपेक्षा जास्त असल्यास पॅनसाठी अर्ज करा
12बँक किंवा सहकारी बँकेत खाते उघडणे (मुदत ठेव नाही, Basic Savings Bank Deposit खाते नाही)नेहमीForm 97
13बँक, सहकारी बँक, पोस्ट ऑफिस, निधी कंपनी किंवा RBI कडे नोंदणी असलेल्या NBFC मध्ये मुदत ठेव (फिक्स्ड डिपॉझिट)एकावेळी ₹50,000 पेक्षा जास्त, किंवा एका आर्थिक वर्षात एकूण ₹5 लाखांपेक्षा जास्तForm 97
14विमा कंपनीशी खात्यावर आधारित संबंध सुरू करणे (जीवन विमा किंवा इतर विमा)एका आर्थिक वर्षात हप्ता ₹50,000 पेक्षा जास्तForm 97
15हॉटेल, रेस्टॉरंट, कन्व्हेन्शन सेंटर, बँक्वेट हॉल किंवा इव्हेंट मॅनेजरचे बिल रोखीने भरणेएकावेळी ₹1,00,000 पेक्षा जास्त रोखForm 97
16वस्तू किंवा सेवांची इतर कोणतीही खरेदी किंवा विक्री (उदा. दागिने, उपकरणे, प्रवास)प्रत्येक व्यवहारात ₹2,00,000 पेक्षा जास्तForm 97

समोरच्या बाजूने (बँक, निबंधक, विक्रेता, हॉटेल) तुमचा पॅन तपासला पाहिजे, किंवा योग्य प्रकारे भरलेला Form 97 घेतला पाहिजे. ते त्याची नोंद ठेवतात आणि हा व्यवहार आयकर विभागाला कळवू शकतात.

Rule 159 हा पॅनचा एकमेव नियम नाही. कलम 262 नुसार, तुमचे उत्पन्न करमुक्त मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, किंवा तुमच्या व्यवसायाची उलाढाल वर्षात ₹5 लाख ओलांडण्याची शक्यता असेल, तर तुम्हाला पॅनसाठी अर्ज करावा लागतो. तुम्हाला आयकर रिटर्न भरावा लागत असेल तरीही पॅन लागतो. काय लागेल याची खात्री नाही? आमचा पॅन विझार्ड वापरून पाहा.

महत्त्वाचे

2026 ची यादी जुन्या यादीसारखी नाही. डेबिट कार्ड, बँक ड्राफ्ट आणि परदेश प्रवासासाठी रोख रक्कम आता वेगळ्या गोष्टी म्हणून यादीत नाहीत. तरीही परदेशातील मोठी सहल किंवा दागिन्यांची खरेदी एका व्यवहारात ₹2 लाखांपेक्षा जास्त असेल तर ती ओळ 16 मध्ये येऊ शकते.

टीप

मर्यादा मोजताना व्यवहाराचे पूर्ण मूल्य धरले जाते, फक्त रोख भाग नाही. अपवाद ओळ 6, 7 आणि 15 चा आहे, कारण ते रोख रकमेबद्दलच आहेत. कार्ड किंवा UPI ने पैसे दिले तरी मालमत्ता, वाहन किंवा ओळ 16 साठी पॅनचा नियम लागू राहतो.

तुम्ही काय करत आहात: पॅन लागेल की Form 97 चालेल?

तुम्ही आता काय करणार आहात ते निवडा. Rule 159 नुसार पॅन लागतो, Form 97 चालतो, की नियम लागूच होत नाही, हे शोधक सांगतो.

तुम्ही काय करत आहातनिकाल
क्रेडिट कार्ड, डीमॅट खाते, वर्षात ₹10 लाख+ रोख, ₹5 लाखांपेक्षा जास्त किमतीचे वाहन, ₹45 लाखांपेक्षा जास्त किमतीची मालमत्ता, ₹50,000 पेक्षा जास्त म्युच्युअल फंड/बाँडपॅन द्यावाच लागेल; नसेल तर अर्ज करा
साधे बँक खाते, ₹50,000 पेक्षा जास्त FD, ₹20–45 लाखांची मालमत्ता, ₹50,000 पेक्षा जास्त विमा हप्ता, ₹1 लाखापेक्षा जास्त रोख हॉटेल बिल, ₹2 लाखांपेक्षा जास्त वस्तूपॅन, किंवा पात्र असल्यास Form 97
Basic Savings Bank Deposit खातेRule 159 नुसार लागत नाही; KYC तरीही लागू
म्युच्युअल फंडाची छोटी खरेदीRule 159 कदाचित लागू नाही; SEBI KYC साठी साधारणपणे पॅन लागतो
मर्यादेपेक्षा कमी असलेले काहीहीRule 159 नुसार लागत नाही; TDS आणि KYC तपासा

कोणाला पॅन देण्याची गरज नाही?

Rule 159 मध्येच काही अपवाद दिले आहेत:

  • सरकार आणि वाणिज्य दूतावास: केंद्र सरकार, राज्य सरकारे आणि वाणिज्य दूतावास कार्यालयांना पॅन द्यावा लागत नाही.
  • अनिवासी: त्यांना फक्त ओळ 1 (क्रेडिट कार्ड), 3 (RBI बाँड), 15 (हॉटेल आणि इव्हेंटची रोख बिले) आणि 16 (इतर वस्तू आणि सेवा) साठी सूट आहे.
  • अल्पवयीन: टॅक्सपात्र उत्पन्न नसलेले अल्पवयीन मूल आई-वडील किंवा पालकांचा पॅन देते. मुलाचा स्वतःचा पॅनही असू शकतो; पाहा अल्पवयीन मुलांसाठी पॅन कार्ड.
  • Basic Savings Bank Deposit खाती: ही ओळ 12 मधून वगळली आहेत.
  • IFSC बँकिंग युनिट्स: भारतात टॅक्सपात्र उत्पन्न नसलेल्या काही अनिवासी व्यक्ती आणि परदेशी कंपन्यांना आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्रातील (IFSC) बँकांशी व्यवहारांसाठी सवलत मिळते.

कंपन्या आणि फर्म साधारणपणे Form 97 वापरू शकत नाहीत (परदेशी कंपन्यांसाठी IFSC चे एक मर्यादित प्रकरण हाच एकमेव अपवाद आहे). हे व्यवहार करणाऱ्या कंपनी किंवा फर्मला स्वतःचा पॅन लागतो; पाहा कंपनी, फर्म, ट्रस्ट आणि HUF साठी पॅन.

Form 97 म्हणजे काय, आणि तो कधी वापरता येत नाही?

Form 97 हे पॅन नसलेल्या लोकांसाठी घोषणापत्र आहे. 1 एप्रिल 2026 रोजी याने Form 60 ची जागा घेतली. पॅन देण्याऐवजी तुम्ही हा फॉर्म बँक, निबंधक, विक्रेता किंवा विमा कंपनीकडे भरता.

Form 97 कधी चालतो

  • फक्त ओळ 11 ते 16 साठी: ₹45 लाखांपर्यंतची मालमत्ता, साधे बँक खाते, मुदत ठेवी, विमा, हॉटेल किंवा इव्हेंटची रोख बिले, आणि इतर वस्तू किंवा सेवा.
  • फक्त तुम्ही कंपनी किंवा फर्म नसाल तर.
  • फक्त तुमच्याकडे खरोखर पॅन नसेल तर. पॅन असेल तर तो द्यावाच लागतो.
  • तुमचे अंदाजे उत्पन्न करमुक्त मर्यादेपेक्षा जास्त आहे का? मग फॉर्मवरील सूचनांनुसार (बँका प्रसिद्ध करतात त्याप्रमाणे) तुम्ही पॅनसाठी अर्ज करावा. अर्जाची तारीख आणि पोचपावती नंबर Form 97 वर लिहा.

Form 97 कधी चालत नाही

  • ओळ 1 ते 10 साठी (क्रेडिट कार्ड, डीमॅट, बाँड, ₹50,000 पेक्षा जास्त म्युच्युअल फंड, ₹10 लाख+ रोख, ₹5 लाखांपेक्षा जास्त किमतीची वाहने, अनलिस्टेड शेअर्स). Rule 159 नुसार तुम्हाला पॅनसाठी अर्ज करावा लागतो.
  • ₹45 लाखांपेक्षा जास्त किमतीच्या मालमत्तेसाठी. तुम्हाला पॅनसाठी अर्ज करावा लागतो.

Form 97 मध्ये काय विचारले जाते

बँका प्रसिद्ध करतात त्या फॉर्ममध्ये तुमचे नाव, जन्मतारीख, वडिलांचे नाव, आधार नंबर, पत्ते, व्यवहाराची माहिती आणि तुमचा ओळखीचा आणि पत्त्याचा पुरावा विचारला जातो. तुम्ही पॅनसाठी अर्ज केला असेल तर पुराव्याऐवजी अर्जाची तारीख आणि पोचपावती नंबर देऊ शकता. अर्जासाठीचे फॉर्म 93–96 आमच्या फॉर्म मार्गदर्शकात समजावले आहेत.

गैरसमज

"पॅनऐवजी Form 97 नेहमी वापरता येतो." हे खरे नाही. Form 97 फक्त 16 पैकी 6 व्यवहारांसाठी चालतो, आणि कंपन्या आणि फर्म तो वापरू शकत नाहीत. तुमचे उत्पन्न टॅक्सपात्र असेल तर पॅनसाठी अर्जही करावा. त्यात खोटी माहिती दिल्यास खटला भरला जाऊ शकतो.

तुम्ही पॅन दिला नाही तर काय होते?

व्यवहारांच्या नियमांशिवाय, आयकर कायदा, 2025 मध्ये TDS (उगमस्थानी कापला जाणारा टॅक्स) आणि TCS (उगमस्थानी गोळा केला जाणारा टॅक्स) साठी वेगळा नियम आहे. तो म्हणजे कलम 397(2). जुन्या कलम 206AA आणि 206CC चे काम हे कलम साधारणपणे करते. ज्या उत्पन्नावर TDS कापला जातो ते उत्पन्न घेणाऱ्या, किंवा TCS सह रक्कम भरणाऱ्या प्रत्येकाने वैध पॅन दिला पाहिजे.

परिस्थितीवैध पॅन असल्यासवैध पॅन नसल्यास
व्याज, लाभांश, भाडे, कमिशन, व्यावसायिक फी आणि बहुतेक इतर पेमेंटवरील TDSनेहमीचा दरयापैकी जो जास्त असेल तो: नेहमीचा दर, लागू असलेला दर, किंवा 20%
वस्तू खरेदी करणाऱ्याने, किंवा ई-कॉमर्स ऑपरेटरने कापलेला TDSनेहमीचा दरनेहमीचा दर, लागू असलेला दर, किंवा 5%, यापैकी जो जास्त असेल तो
TCS (विक्रेत्याने गोळा केलेला टॅक्स)नेहमीचा दरनेहमीच्या दराच्या दुप्पट किंवा 5%, यापैकी जो जास्त असेल तो, पण 20% पेक्षा जास्त नाही
TDS न कापण्यासाठी Form 121 घोषणापत्र (जुना Form 15G/15H)तुम्ही पात्र असाल तर स्वीकारला जातोकलम 397 नुसार अवैध; TDS जास्त दराने कापला जातो
कमी कपातीच्या प्रमाणपत्रासाठी अर्जप्रमाणपत्र मिळू शकतेप्रमाणपत्र मिळत नाही
जास्त दराने भाड्यावरील TDSनेहमीचा दरजास्तीत जास्त एका महिन्याच्या भाड्याइतका (वर्षाच्या किंवा भाडेकराराच्या शेवटच्या महिन्यासाठी)

उदाहरण: तुमची बँक FD च्या व्याजावर TDS कापते. बँकेकडे तुमचा वैध पॅन नसेल तर ती किमान 20% कापते. तुम्ही दिलेला Form 121 सुद्धा अवैध ठरेल. जास्त कापलेला टॅक्स साधारणपणे तुमच्या आयकर रिटर्नमध्ये परत मागता येतो, आणि रिटर्नसाठी पॅन लागतो.

निष्क्रिय पॅन असेल तर?

आधारशी लिंक करणे गरजेचे असूनही लिंक न केलेला पॅन निष्क्रिय होतो. त्यानंतर तुम्हाला रिफंड मिळत नाही, त्या काळासाठी रिफंडवर व्याज मिळत नाही, आणि TDS/TCS जास्त कापला जातो. ₹1,000 लेट फी भरून लिंक केल्यावर 30 दिवसांत पॅन पुन्हा चालू होतो. पूर्ण मार्गदर्शक वाचा: निष्क्रिय पॅन: परिणाम आणि पुन्हा सुरू करणे.

टीप

काही अनिवासींना काही पेमेंटसाठी जास्त TDS मधून सूट आहे, जसे काही दीर्घ मुदतीच्या बाँडवरील व्याज. ही सूट तुम्हाला लागू होते असे गृहीत धरण्यापूर्वी पैसे देणाऱ्याला किंवा टॅक्स सल्लागाराला विचारा.

पॅन न दिल्यास किंवा चुकीचा पॅन दिल्यास दंड किती?

आयकर कायदा, 2025 चे कलम 467 कलम 262 (पॅनचे कलम) नुसार झालेल्या चुकांबद्दल आहे. Assessing Officer (AO, तुमचे टॅक्स अधिकारी) ₹10,000 दंड लावू शकतात:

  • कलम 262 पाळले नाही तर, उदा. पॅनसाठी अर्ज करणे गरजेचे असूनही अर्ज केला नाही तर;
  • प्रत्येक चुकीसाठी, जिथे पॅन लागतो अशा कागदपत्रात पॅन दिला नाही किंवा त्याची पडताळणी केली नाही तर;
  • प्रत्येक चुकीसाठी, जाणूनबुजून खोटा पॅन किंवा आधार नंबर दिला तर;
  • प्रत्येक चुकीसाठी, पॅन योग्य प्रकारे दिला गेला आहे याची खात्री न करणाऱ्या स्वीकारणाऱ्यावर (बँक, निबंधक, विक्रेता).

म्हणजे ₹2 लाखांपेक्षा जास्त रकमेच्या अनेक बिलांवर पॅन न घेणाऱ्या विक्रेत्याला अनेक वेळा दंड होऊ शकतो. तुम्हाला नोटीस आली तर वेळेत उत्तर द्या आणि तुमच्या नोंदी जपून ठेवा. खात्री नसेल तर टॅक्स सल्लागाराला किंवा तुमच्या AO ला विचारा; पाहा तुमचा AO कोड आणि कार्यक्षेत्र शोधा.

महत्त्वाचे

दोन पॅन ठेवण्याची परवानगी नाही. तुम्ही ठेवलेला एकच पॅन द्या, आणि जास्तीचा पॅन सरेंडर करा: डुप्लिकेट पॅन सरेंडर करा.

बँका, पोस्ट ऑफिस आणि गुंतवणूक प्लॅटफॉर्म काय मागतात?

बँक आणि पोस्ट ऑफिस खाती

साध्या बचत किंवा चालू खात्यासाठी पॅन किंवा Form 97 लागतो. Basic Savings Bank Deposit खाती यातून वगळली आहेत. बँका साधारणपणे जुन्या खात्यांशीही पॅन लिंक करायला सांगतात; पाहा बँक खात्याशी पॅन लिंक करा.

रोख रकमेच्या मर्यादा

एका आर्थिक वर्षात (1 एप्रिल ते 31 मार्च) तुमची रोख जमा ₹10 लाख किंवा जास्त झाली की पॅन लागतो. हीच ₹10 लाखांची अट रोख काढण्यालाही लागू आहे. बँक, सहकारी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमधील रकमा पूर्ण आर्थिक वर्षासाठी एकत्र मोजल्या जातात. यासाठी Form 97 चालत नाही.

मुदत ठेवी आणि व्याज

₹50,000 पेक्षा जास्त मुदत ठेव, किंवा वर्षात एकूण ₹5 लाखांपेक्षा जास्त ठेवी असल्यास पॅन किंवा Form 97 लागतो. याशिवाय, तुमचा पॅन नसेल किंवा अवैध असेल तर TDS मर्यादेपेक्षा जास्त व्याजावर जास्त दराने टॅक्स कापला जातो.

म्युच्युअल फंड, शेअर्स आणि डीमॅट

Rule 159 नुसार डीमॅट किंवा ब्रोकिंग खाते उघडण्यासाठी पॅन नेहमी लागतो. ₹50,000 पेक्षा जास्त म्युच्युअल फंड खरेदीसाठीही तो लागतो. SEBI च्या KYC नियमांनुसार शेअर बाजारातील गुंतवणुकीसाठी साधारणपणे पॅन बंधनकारक आहे, फक्त काही मर्यादित अपवादांसह. तुमचे स्टेटस आमच्या म्युच्युअल फंड आणि डीमॅटसाठी पॅन KYC स्टेटस मार्गदर्शकात तपासा.

टीप

मोठे व्यवहार बँक, निबंधक किंवा फंड अनेकदा आयकर विभागाला कळवतात. त्यातील बरेच व्यवहार e-Filing पोर्टलवरील तुमच्या Annual Information Statement (AIS) मध्ये दिसतात. तुमच्या पॅनवर काय कळवले गेले याची खात्री नसेल तर ते तपासा. AIS ची PDF पासवर्डने सुरक्षित असते; आमचे फाइल उघडण्याचे टूल ती तुमच्या ब्राउझरमध्येच उघडते.

मोठ्या व्यवहारापूर्वी काय तपासावे?

काम अडण्याची दोन नेहमीची कारणे आहेत: निष्क्रिय पॅन, आणि पॅनच्या नोंदीशी न जुळणारे नाव. आधी काही मिनिटे तपासणी केल्यास पुढचा बराच त्रास वाचतो.

मोठ्या व्यवहारापूर्वी
  1. तक्ता पाहा: या व्यवहारासाठी पॅन लागतो का?
  2. तुमचा पॅन चालू आहे का (आधारशी लिंक)? नाही: ₹1,000 फी भरून लिंक करा आणि वाट पाहा (निष्क्रिय पॅन)
  3. e-Filing वर तुमच्या पॅनवरील नाव आणि जन्मतारीख पडताळा
  4. फॉर्म, करार किंवा बिलावर योग्य पॅन लिहा
  5. तुमचा पॅन दिसेल अशी पावती किंवा प्रत ठेवा
  6. व्यवहाराची नोंद योग्य पॅनवर झाली

  1. पॅन लागतो का ते तपासा

    वरच्या तक्त्यात तुमचा व्यवहार शोधा. मर्यादा किती आहे आणि Form 97 चालतो का, ते लक्षात ठेवा.

    हे झाले हे तुम्हाला तेव्हा कळेल जेव्हा कोणते कागदपत्र सोबत न्यायचे ते तुम्हाला माहीत असेल: पॅन कार्ड, e-PAN किंवा भरलेला Form 97.

  2. तुमचा पॅन चालू आहे याची खात्री करा

    e-Filing पोर्टलवर Link Aadhaar Status किंवा Verify PAN Status वापरा. पॅन निष्क्रिय असेल तर आधी तो आधारशी लिंक करा. पाहा पॅन आधारशी लिंक करा.

    निष्क्रिय दिसत असेल तर: ₹1,000 फी भरा आणि लिंक करा. लिंक केल्यापासून 30 दिवसांत पॅन पुन्हा चालू होतो, म्हणून आधीच नियोजन करा.

  3. तुमचे नाव आणि जन्मतारीख जुळवा

    स्वीकारणारा तुमचा पॅन तुमच्या नावाशी जुळवून पाहतो. e-Filing वर Verify PAN Status वापरा; त्यासाठी पॅन, नाव, जन्मतारीख आणि मोबाइल लागतो, आणि ते फक्त माहिती दाखवते. आमच्या पॅन ऑनलाइन पडताळा मार्गदर्शकात पायऱ्या समजावल्या आहेत.

    हे झाले हे तुम्हाला तेव्हा कळेल जेव्हा पोर्टल तुमचा पॅन सक्रिय दाखवेल आणि माहिती जुळेल.

    नाव वेगळे असेल तर: व्यवहारापूर्वी फॉर्म CR-01 ने ते दुरुस्त करा. पाहा पॅन दुरुस्ती आणि अपडेट. पॅन आणि आधारमध्ये स्पेलिंग वेगळे आहे? आमचे पॅन आणि आधार नाव तपासणी टूल हा फरक किती मोठा आहे हे ठरवायला मदत करते.

  4. योग्य पॅन लिहा

    सर्व 10 अक्षरे स्पष्ट लिहा. चौथे अक्षर तपासा: व्यक्तीसाठी P, कंपनीसाठी C, HUF साठी H. एकत्र खरेदी असेल तर साधारणपणे प्रत्येक खरेदीदाराने स्वतःचा पॅन द्यावा.

  5. पावती जपून ठेवा

    तुमचा पॅन दिसेल असे बिल, करार किंवा खात्याचा फॉर्म ठेवा. नंतर e-Filing वर तुमचा AIS तपासा, आणि हा व्यवहार दुसऱ्या कोणाच्या नाही तर तुमच्याच पॅनवर दिसतो याची खात्री करा.

    हे झाले हे तुम्हाला तेव्हा कळेल जेव्हा तुमचा TDS तुमच्या पॅनवर Form 26AS किंवा AIS मध्ये दिसेल.

तुमच्याकडे अजून पॅन नाही: काय करावे?

तुमचा व्यवहार ओळ 1–10 मध्ये असेल, किंवा ₹45 लाखांपेक्षा जास्त किमतीची मालमत्ता असेल, तर तुम्हाला पॅन लागतो. बहुतेक प्रौढांसाठी सर्वात जलद मार्ग म्हणजे आधारने Instant e-PAN, जो मोफत आहे. नाहीतर फॉर्म 93 वर अर्ज करा (छापील कार्डसह ₹107, फक्त e-PAN साठी ₹72).

व्यवहारापूर्वी पॅन मिळवणे
  1. तुमच्याकडे आधीच पॅन नाही ना, ते तपासा
  2. तुमच्या आधारला मोबाइल लिंक आहे का? नाही: Protean किंवा UTIITSL वर फॉर्म 93 ने अर्ज करा (अर्ज)
  3. आधार OTP ने Instant e-PAN साठी अर्ज करा
  4. पॅन मिळाल्यावर e-PAN डाउनलोड करा
  5. तुमच्या व्यवहारात नवीन पॅन द्या

  1. आधी जुना पॅन आहे का ते तपासा

    जुने टॅक्स रिटर्न, पगाराच्या स्लिप, बँकेचे KYC किंवा Form 16 पाहा. दोनदा अर्ज केल्यास दुसरा पॅन तयार होतो. आमचे तुमचा पॅन नंबर शोधा मार्गदर्शक तो कसा शोधायचा ते दाखवते.

  2. Instant e-PAN साठी किंवा फॉर्म 93 ने अर्ज करा

    आधार आणि त्याला लिंक मोबाइल असेल तर Instant e-PAN वापरा. नाहीतर नवीन पॅन कार्डसाठी अर्ज करा हे मार्गदर्शक पाहा. व्यवहार थांबू शकत नसेल आणि Form 97 चालत असेल, तर तुमच्या पॅन अर्जाची तारीख आणि पोचपावती नंबर Form 97 वर देऊ शकता.

    Instant e-PAN अयशस्वी झाले तर: बहुतेक वेळा ही आधारमधील माहितीची अडचण असते, जसे आधारला मोबाइल नंबर लिंक नसणे. आधारमध्ये तुमचा मोबाइल अपडेट करा, किंवा त्याऐवजी फॉर्म 93 ने अर्ज करा.

  3. e-PAN डाउनलोड करा आणि वापरा

    e-PAN हा डिजिटल सही असलेला इलेक्ट्रॉनिक पॅन आहे आणि तो कार्डइतकाच वैध आहे. त्याचा नंबर बँक, निबंधक किंवा विक्रेत्याला द्या. पाहा e-PAN कार्ड डाउनलोड करा.

    हे झाले हे तुम्हाला तेव्हा कळेल जेव्हा स्वीकारणारा पॅन स्वीकारेल आणि तो तुमच्या बिलावर किंवा खात्याच्या फॉर्मवर दिसेल.

काय चुकू शकते, आणि ते कसे दुरुस्त करायचे?

तुमची परिस्थितीयाचा साधारण अर्थकाय करावे
बँकेने FD च्या व्याजावर 20% TDS कापलानोंदीत पॅन नाही, किंवा पॅन निष्क्रिय आहेबँकेला वैध, चालू पॅन द्या. जास्तीचा TDS तुमच्या रिटर्नमध्ये परत मागा.
बँकेने तुमचा Form 121 (जुना 15G/15H) नाकारलावैध पॅन नाही, किंवा पॅन निष्क्रिय आहेपॅन आधारशी लिंक करा आणि पुन्हा जमा करा. वैध पॅनशिवाय Form 121 अवैध आहे.
फ्लॅटसाठी दुय्यम निबंधक Form 97 घेत नाहीतमूल्य ₹45 लाखांपेक्षा जास्त आहेपॅनसाठी अर्ज करा; ₹45 लाखांपेक्षा जास्त रकमेसाठी Form 97 चालत नाही.
कार डीलर पॅनचाच आग्रह धरतोवाहनाची किंमत ₹5 लाखांपेक्षा जास्त आहेपॅन द्या. वाहनांसाठी Form 97 चालत नाही.
ब्रोकर म्हणतो "PAN not verified" (पॅनची पडताळणी झाली नाही)नाव किंवा जन्मतारीख पॅन डेटाबेसशी जुळत नाहीVerify PAN Status ने तपासा; CR-01 ने माहिती दुरुस्त करा.
तुम्ही न केलेली मालमत्ता किंवा ठेव AIS मध्ये दिसतेकोणीतरी चुकून तुमचा पॅन दिला, किंवा त्याचा गैरवापर केलाAIS मध्ये त्या व्यवहारावर फीडबॅक द्या. फसवणूक वाटत असेल तर 1930 वर तक्रार करा.
₹2.5 लाखांच्या खरेदीवर सराफ पॅन मागतोओळ 16: प्रत्येक व्यवहारात ₹2 लाखांपेक्षा जास्तपॅन द्या, किंवा पॅन नसेल आणि तुम्ही पात्र असाल तर Form 97 वर सही करा.
तुम्ही पॅन लिहिताना चूक केलीTDS किंवा माहिती चुकीच्या पॅनवर जातेबँक किंवा TDS कापणाऱ्याला त्यांच्या नोंदीत आणि TDS स्टेटमेंटमध्ये ते दुरुस्त करायला सांगा.
भारताबाहेर राहता?

NRI: मालमत्ता आणि गुंतवणुकीत पॅन

  • Rule 159 अनिवासींना फक्त क्रेडिट कार्ड, RBI बाँड, हॉटेल आणि इव्हेंटची रोख बिले, आणि इतर वस्तू आणि सेवा (ओळ 1, 3, 15 आणि 16) साठी सूट देतो.
  • मालमत्ता: भारतात ₹20 लाखांपेक्षा जास्त किमतीची मालमत्ता घेताना किंवा विकताना पॅन लागतो. ₹45 लाखांपेक्षा जास्त असल्यास तुमच्याकडे पॅन असलाच पाहिजे. विक्रीवर तुमचा खरेदीदार TDS कापतो, आणि पॅन नसेल तर तो साधारणपणे जास्त असतो.
  • सिक्युरिटीज: NRI डीमॅट खात्यासाठी पॅन नेहमी लागतो. NRE/NRO गुंतवणुकीसाठी SEBI KYC आणि बँकेचे नियमही साधारणपणे तो मागतात.
  • अनिवासींना केलेल्या काही पेमेंटसाठी जास्त TDS च्या नियमात मर्यादित अपवाद आहेत. त्यावर अवलंबून राहण्यापूर्वी टॅक्स सल्लागाराला विचारा.
  • अनिवासींना पॅन–आधार लिंक करणे बंधनकारक नाही. तुमचा पॅन निष्क्रिय दिसत असेल तर पॅनच्या नोंदीत तुमची निवासी स्थिती अपडेट करून घ्यावी लागू शकते. पाहा NRI आणि परदेशी नागरिकांसाठी पॅन.

प्रदेश बरोबर नाही?

सावधान

पॅनचा गैरवापर आणि "दंड" फसवणूक

  • लिंकसह "तुमचा पॅन ब्लॉक होईल, आत्ताच दंड भरा" असे मेसेज ही धोक्याची घंटा आहे. खरी नोटीस आहे का ते स्वतः e-Filing पोर्टलवर लॉग इन करून तपासा.
  • OTP मागणारा कोणताही कॉल किंवा मेसेज ही धोक्याची घंटा समजा. OTP कधीही सांगू नका.
  • डीलर किंवा एजंटला दुसऱ्याच्या खरेदीसाठी "तुमचा पॅन वापरू" देऊ नका. त्यांचा व्यवहार तुमच्या AIS मध्ये दिसेल.
  • पॅनच्या प्रती फक्त गरज असेल तिथेच द्या. प्रतीवर आडवे कारण आणि तारीख लिहा.
  • पैसे गमावले किंवा तुमच्या पॅनवर अनोळखी व्यवहार दिसले? लगेच 1930 वर कॉल करा. पॅन फसवणूक आणि गैरवापर मार्गदर्शक →

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

बँक खाते उघडण्यासाठी पॅन बंधनकारक आहे का?

साध्या बचत किंवा चालू खात्यासाठी हो: पॅन द्या किंवा पॅन नसेल तर Form 97 वर सही करा. Basic Savings Bank Deposit खाती Rule 159 च्या यादीतून वगळली आहेत, पण KYC तरीही लागू आहे.

पॅनशिवाय मी किती रोख रक्कम जमा करू शकतो/शकते?

Rule 159 नुसार, बँक, सहकारी बँक किंवा पोस्ट ऑफिसमध्ये तुमची रोख जमा एका आर्थिक वर्षात ₹10 लाख किंवा जास्त झाली की पॅन लागतो. यासाठी Form 97 चालत नाही. तुमची बँक तिच्या स्वतःच्या धोरणानुसार त्याआधीही पॅन मागू शकते.

सोने किंवा दागिने घेण्यासाठी पॅन लागतो का?

हो, एक खरेदी ₹2 लाखांपेक्षा जास्त असेल तर. ही खरेदी ओळ 16 मध्ये, म्हणजे वस्तूंच्या खरेदी-विक्रीत येते. तुमच्याकडे पॅन नसेल आणि तुम्ही पात्र असाल तर Form 97 वर सही करू शकता.

मालमत्ता घेण्यासाठी पॅन लागतो का?

हो, किंमत किंवा स्टॅम्प ड्युटी मूल्य ₹20 लाखांपेक्षा जास्त असेल तर. ₹20 लाख ते ₹45 लाखांच्या दरम्यान, पॅन नसलेली पात्र व्यक्ती Form 97 वापरू शकते. ₹45 लाखांपेक्षा जास्त असल्यास तुम्हाला पॅनसाठी अर्ज करावा लागेल.

दुचाकी किंवा कार घेण्यासाठी पॅन लागतो का?

फक्त वाहनाची किंमत ₹5 लाखांपेक्षा जास्त असेल तर. ट्रॅक्टर यात येत नाहीत. Form 97 चालत नाही, म्हणून पॅन नसेल तर तुम्हाला पॅनसाठी अर्ज करावा लागेल.

मुदत ठेवीसाठी (FD) पॅन बंधनकारक आहे का?

हो, ₹50,000 पेक्षा जास्त मुदत ठेवीसाठी, किंवा तुमच्या ठेवी एका आर्थिक वर्षात ₹5 लाख ओलांडतात तेव्हा. पॅन नसेल तर पात्र असल्यास Form 97 वर सही करू शकता, पण व्याज TDS मर्यादा ओलांडले तर TDS साधारणपणे 20% कापला जाईल.

Form 97 म्हणजे काय? तो Form 60 सारखाच आहे का?

Form 97 हे Rule 159 नुसार पॅन नसलेल्या लोकांसाठीचे घोषणापत्र आहे. याने 1 एप्रिल 2026 पासून Form 60 ची जागा घेतली. तो फक्त ओळ 11 ते 16 साठी वापरता येतो, आणि कंपन्या किंवा फर्म तो वापरू शकत नाहीत. तुमचे उत्पन्न टॅक्सपात्र असेल तर पॅनसाठी अर्ज करा आणि अर्जाची माहिती फॉर्मवर द्या.

मी पॅन दिला नाही तर TDS चा दर किती?

आयकर कायदा, 2025 च्या कलम 397(2) नुसार साधारणपणे नेहमीचा दर, लागू असलेला दर, किंवा 20%, यापैकी जो जास्त असेल तो. वस्तू खरेदी करणारे आणि ई-कॉमर्स ऑपरेटर कापतात त्या TDS साठी किमान दर 5% आहे.

पॅनशिवाय मी Form 15G किंवा 15H देऊ शकतो/शकते का?

Form 15G आणि 15H आता Form 121 मध्ये एकत्र केले आहेत. अधिकृत Form 121 FAQs मध्ये वैध, चालू पॅन बंधनकारक असल्याचे सांगितले आहे. कलम 397 नुसार पॅनशिवाय हे घोषणापत्र अवैध आहे, म्हणून TDS जास्त दराने कापला जातो.

पॅन न दिल्यास दंड किती?

आयकर कायदा, 2025 च्या कलम 467 नुसार Assessing Officer प्रत्येक चुकीसाठी ₹10,000 दंड लावू शकतात. खोटा पॅन दिल्यासही हा दंड लागू होतो, आणि पॅन दिला गेला आहे याची खात्री न करणाऱ्या स्वीकारणाऱ्यांनाही.

क्रेडिट कार्ड किंवा डेबिट कार्डसाठी पॅन लागतो का?

Rule 159 नुसार क्रेडिट कार्डच्या अर्जासाठी पॅन नेहमी लागतो. डेबिट कार्ड 2026 च्या यादीत नाहीत, पण तुमची बँक खात्यासाठी तरीही पॅन मागू शकते.

माझे मूल माझा पॅन वापरू शकते का?

टॅक्सपात्र उत्पन्न नसलेले अल्पवयीन मूल या व्यवहारांसाठी आई-वडील किंवा पालकांचा पॅन देते. गरज असेल तर मुलाला स्वतःचा पॅनही मिळू शकतो.

थोडक्यात

कोणत्याही मोठ्या व्यवहारापूर्वी Rule 159 चा तक्ता तपासा. तुमचा पॅन चालू आहे आणि तुमच्या नावाशी जुळतो याची खात्री करा. Form 97 फक्त जिथे चालतो तिथेच वापरा; नाहीतर आधी Instant e-PAN मिळवा. पॅन नसल्यास TDS जास्त कापला जातो आणि ₹10,000 दंड होऊ शकतो. पॅनच्या मदतीसाठी Protean ला 020-27218080 वर किंवा e-Filing ला 1800 103 0025 वर कॉल करा.

स्रोत

  1. Income Tax Department – Rule 159, Income-tax Rules, 2026 (transactions, thresholds, Form 97) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  2. Income Tax Department – Section 397, Income-tax Act, 2025 (higher TDS/TCS without PAN) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  3. Income Tax Department – FAQs on higher rate of TDS under section 397 (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  4. Income Tax Department – Section 467, Income-tax Act, 2025 (penalty for failures under section 262) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  5. Income Tax Department – Section 262, Income-tax Act, 2025 (who must apply for PAN) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  6. Income Tax Department – Form 121 FAQs (earlier Forms 15G and 15H) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  7. Income Tax Department – PAN (forms, fees) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  8. Form No. 97 and its notes, as published by a bank for customers (PDF) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  9. Income Tax Department – FAQ under the earlier law (section 206AA): no PAN, can I furnish Form 15G/15H? (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
  10. SEBI – circular: PAN as the sole identification number for securities market transactions (2007) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)

पानाचा इतिहास: 16 ऑक्टोबर 2026, पहिली आवृत्ती.