डुप्लिकेट पॅन कार्ड कसे सरेंडर करायचे?

तुम्हाला डुप्लिकेट पॅन कार्ड म्हणायचे आहे, की डुप्लिकेट पॅन नंबर?

लोक "डुप्लिकेट पॅन" हा शब्द दोन अगदी वेगळ्या गोष्टींसाठी वापरतात. काहीही करण्यापूर्वी तुम्हाला यापैकी कोणते म्हणायचे आहे ते तपासा.

एका व्यक्तीकडे एकापेक्षा जास्त पॅन असू शकतात का?

नाही. आयकर विभागाच्या FAQ मध्ये लिहिले आहे की एका व्यक्तीकडे एकापेक्षा जास्त पॅन असू शकत नाहीत. ज्यांना एकापेक्षा जास्त पॅन मिळाले आहेत, त्यांनी जास्तीची पॅन कार्डे लगेच सरेंडर करावीत.

1 एप्रिल 2026 पासून, आयकर कायदा, 2025 चे कलम 262(8) सांगते की ज्या व्यक्तीकडे पॅन आहे, ती दुसऱ्या पॅनसाठी अर्ज करू शकत नाही, तो मिळवू शकत नाही आणि जवळ ठेवू शकत नाही. हाच नियम 1961 च्या जुन्या कायद्याच्या कलम 139A मध्ये होता.

कायद्यातील शब्द असे आहेत की Assessing Officer (AO, तुमची फाइल पाहणारे टॅक्स अधिकारी) दंड लावू शकतात. तो आपोआप लागत नाही. कोणी विचारण्यापूर्वीच स्वतःहून जास्तीचा पॅन सरेंडर करणे शहाणपणाचे आहे.

लोकांकडे दोन पॅन कसे होतात?

बहुतेक डुप्लिकेट पॅन प्रामाणिक चुकांमुळे होतात. नेहमीची कारणे:

• कार्ड हरवले, नवीन अर्ज केला. रीप्रिंट मागवण्याऐवजी कोणीतरी नवीन अर्जदार म्हणून अर्ज करतो.
• लग्नानंतर नाव बदलले. आहे त्याच पॅनमध्ये नाव बदल करण्याऐवजी नवीन नावाने नवीन पॅनसाठी अर्ज केला जातो.
• जुन्या कार्डवर चूक. चुकीची जन्मतारीख किंवा स्पेलिंगमुळे दुरुस्ती करण्याऐवजी नवीन अर्ज केला जातो.
• विसरलेला पॅन. अनेक वर्षांपूर्वी नोकरी, पॉलिसी किंवा बँक खात्यासाठी काढलेला पॅन विसरला जातो, आणि नवीन घेतला जातो.
• एजंट किंवा नोकरी देणाऱ्याने पुन्हा अर्ज केला. तुमच्याकडे आधीच पॅन आहे का हे न तपासता मध्यस्थ अर्ज करतो.
• जुना पॅन असताना Instant e-PAN. जुना पॅन असलेली व्यक्ती आधारने Instant e-PAN साठी अर्ज करते.

कोणता पॅन ठेवावा?

कोणता पॅन ठेवायचा हे सांगणारा कोणताही अधिकृत नियम नाही. व्यवहारात, ज्या पॅनवर तुमचा टॅक्सचा इतिहास आधीपासून आहे, तो ठेवा. हे मार्गदर्शन म्हणून वापरा:

दोन्ही पॅन वापरले गेले असतील, उदाहरणार्थ एक पगारासाठी आणि एक शेअर्ससाठी, तर निवडण्यापूर्वी टॅक्स तज्ज्ञांना किंवा तुमच्या AO ला विचारा. तुम्ही सोडत असलेल्या पॅनखाली दिसणाऱ्या टॅक्स क्रेडिटकडे लक्ष द्यावे लागू शकते. तुमच्या आधारशी कोणता पॅन लिंक आहे ते तपासा →

पॅन सरेंडर करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?

Protean किंवा UTIITSL मार्फत डुप्लिकेट पॅन कसा सरेंडर करायचा?

Protean च्या FAQ नुसार, तुम्ही वापरत असलेल्या पॅनसाठी पॅन बदलाचा अर्ज भरा, तुम्हाला मिळालेले इतर पॅन त्यात लिहा, आणि ते रद्द करण्यासाठी त्या कार्डांच्या प्रती द्या. 1 एप्रिल 2026 पासून व्यक्तींसाठी बदलाच्या अर्जाचा फॉर्म CR-01 आहे.

1. ठेवायचा पॅन निवडा

   वरचे मार्गदर्शन वापरा. बदलाचा अर्ज तुम्ही ठेवत असलेल्या पॅनच्या नावाने आणि नंबरने भरला जातो.

2. बदलाच्या अर्जाचा फॉर्म उघडा

   Protean वर onlineservices.proteantech.in वर जा आणि सध्याच्या पॅन माहितीत बदल किंवा दुरुस्तीचा पर्याय निवडा. UTIITSL वर pan.utiitsl.com वर जा. पॅन केंद्रावर कागदी CR-01 सुद्धा भरता येतो.

   फॉर्मच्या वर तुमचा ठेवायचा पॅन दिसला आणि टोकन नंबर किंवा संदर्भ नंबर मिळाला, की काम झाले असे समजा.

3. सरेंडर करायचा पॅन भरा

   तुम्हाला मिळालेल्या इतर पॅनसाठी जागा शोधा, आणि जास्तीचा नंबर भरा. तुमचे नाव, जन्मतारीख आणि आई-वडिलांची नावे तुमच्या पुराव्यांशी जुळतात का ते तपासा.

   अशी जागा नसेल तर: पैसे भरण्यापूर्वी Protean ला 020-27218080 किंवा UTIITSL ला 033-40802999 वर फोन करा, किंवा पत्राचा मार्ग वापरा.

4. फी भरा

   पोर्टलवर दाखवलेली बदलाच्या अर्जाची फी भरा. छापील कार्ड हवे असेल तरच ते जोडा. फी कशी ठरते ते पॅन दुरुस्ती पानावर पाहा.

   पोचपावतीची PDF ईमेलवर आली, की काम झाले असे समजा. Protean चे पोचपावती नंबर 15 अंकी असतात.

5. जास्तीच्या पॅनची प्रत द्या

   पेपरलेस पद्धतीत, मागितल्यास प्रत अपलोड करा आणि e-Sign ने सही करा (₹5.90 शुल्क). प्रत्यक्ष पद्धतीत, पोचपावती प्रिंट करा, त्यावर सही करा, आणि कागदपत्रांसह त्यावर दिलेल्या पत्त्यावर पोस्टाने पाठवा.

   प्रत्यक्ष पद्धतीत कागदपत्रे 15 दिवसांत Protean कडे पोहोचली पाहिजेत. उशिरा पोहोचलेल्या कागदपत्रांमुळे अर्जाला उशीर होऊ शकतो किंवा तो थांबू शकतो.

6. अर्ज ट्रॅक करा आणि पुरावा ठेवा

   तुम्ही वापरलेल्या साइटवर पोचपावती नंबरने अर्ज ट्रॅक करा. पोचपावती जपून ठेवा; तुम्ही जास्तीचा पॅन सरेंडर केल्याचा तोच पुरावा आहे. स्टेटस तपासा →

तुमच्या Assessing Officer ला पत्र लिहून पॅन कसा सरेंडर करायचा?

Protean सांगते की तुम्ही आत्ता वापरत असलेला पॅन रद्द किंवा सरेंडर करण्यासाठी, विनंती पत्र घेऊन तुमच्या स्थानिक आयकर Assessing Officer कडे जायचे. ऑनलाइन फॉर्ममध्ये जास्तीच्या पॅनसाठी जागा नसते, तेव्हाही बरेच लोक पत्राचा मार्ग वापरतात.

1. तुमचे Assessing Officer शोधा

   तुमचे AO तुमच्या पॅनवर आणि पत्त्यावर ठरतात. तुम्ही ते e-Filing पोर्टलवर पाहू शकता. तुमचा AO कोड आणि कार्यक्षेत्र शोधा →

2. विनंती पत्र लिहा

   पत्र छोटे ठेवा. त्यात तुमचे पूर्ण नाव, वडिलांचे नाव, जन्मतारीख, पत्ता, मोबाइल नंबर, ठेवायचा पॅन आणि सरेंडर करायचा पॅन लिहा. दुसरा पॅन चुकून मिळाला आणि तो रद्द करावा अशी तुमची विनंती आहे, असे लिहा.

   नमुना मजकूर

   "माझ्याकडे दोन पॅन आहेत: ABCPK1234X आणि ABCPK5678Y. मला ABCPK1234X ठेवायचा आहे. मला चुकून मिळालेला ABCPK5678Y रद्द करावा, अशी माझी विनंती आहे. दोन्ही कार्डांच्या प्रती सोबत जोडल्या आहेत." (हे फक्त उदाहरणासाठीचे नंबर आहेत.)

3. प्रती जोडा

   दोन्ही पॅन कार्डांच्या आणि तुमच्या ओळखीच्या पुराव्याच्या स्वतः सही केलेल्या प्रती जोडा. तुम्ही बदलाचा अर्जही केला असेल, तर त्याची पोचपावतीही जोडा.

4. पत्र द्या आणि पोच घ्या

   AO च्या कार्यालयात पत्र द्या. दोन प्रती घेऊन जा, म्हणजे एका प्रतीवर तुमच्यासाठी शिक्का मारता येईल.

   कार्यालयाचा शिक्का किंवा सही आणि तारीख असलेली पोच प्रत तुमच्या हातात आली, की काम झाले असे समजा.

   कार्यालयाने पत्र घेतले नाही तर: तुमचा पॅन कोणता वॉर्ड किंवा सर्कल पाहतो ते विचारा, आणि त्यांना अर्ज ऑनलाइन हवा आहे का तेही विचारा.

मृत व्यक्तीचा पॅन कसा बंद करायचा?

मृत व्यक्तीचा पॅन सरेंडर करण्याची कोणतीही अधिकृत ऑनलाइन सेवा आम्हाला सापडली नाही. मृत व्यक्तीच्या AO ला लिहिणे हा एक पर्याय आहे. बाकी असलेली टॅक्सची कामे पूर्ण झाल्यावरच हे करा, कारण शेवटचा रिटर्न, रिफंड आणि खाती बंद करण्यासाठी पॅन अजून लागतो.

1. कायदेशीर वारस म्हणून नोंदणी करा

   e-Filing पोर्टलवर लॉग इन करा आणि Authorised Partner → Register as Representative Assessee वापरा, मग "Deceased (Legal Heir)" निवडा. त्यासाठी मृत व्यक्तीचा पॅन, मृत्यू प्रमाणपत्र, तुमचा स्वतःचा पॅन आणि कायदेशीर वारस असल्याचा पुरावा यांच्या प्रती लागतात.

   विनंती मंजूर झाल्याचा ईमेल आणि SMS आला, की काम झाले असे समजा. विभाग सांगतो की विनंतीवर 7 दिवसांत प्रक्रिया होते.

2. बाकी असलेली टॅक्सची कामे पूर्ण करा

   मृत व्यक्तीचा बाकी असलेला रिटर्न भरा, रिफंड मागा, आणि बँक व गुंतवणुकीची खाती बंद करा किंवा ट्रान्सफर करा. या वेळी बँका आणि फंड कंपन्या साधारणपणे पॅन मागतात.

3. Assessing Officer ला लिहा

   मृत व्यक्तीचे नाव, पॅन आणि मृत्यूची तारीख, तुमचे नाते आणि तुमचा संपर्क लिहा. मृत्यू प्रमाणपत्र, पॅनची प्रत आणि कायदेशीर वारस असल्याचा पुरावा जोडा. पोच मागा.

   पत्र लागते की नाही याची खात्री नसेल तर: AO ला विचारा. प्रत्येक ठिकाणी पद्धत वेगळी असते, आणि काही कुटुंबे बाकी कामांसाठी अनेक वर्षे पॅन नोंदीत ठेवतात.

कंपनी, फर्म किंवा HUF चे दोन पॅन असतील तर?

एक-पॅन नियम टॅक्स कायद्यातील प्रत्येक "व्यक्ती" ला लागू होतो. यात कंपन्या, फर्म, LLP, ट्रस्ट आणि HUF सुद्धा येतात. संस्थेच्या बँक खात्यासाठी, GST साठी आणि रिटर्नसाठी वापरलेला पॅन ठेवा. दुसरा पॅन फॉर्म CR-02 वरील बदलाच्या अर्जाने सरेंडर करा. त्यावर संचालक, भागीदार, कर्ता किंवा ट्रस्टी यांसारख्या अधिकृत व्यक्तीची सही हवी. सोबत जास्तीच्या पॅनची प्रत द्या.

चुकीच्या स्टेटस अक्षरासह पॅन मिळणे, हे एक संभाव्य कारण आहे. उदाहरणार्थ, कंपनीला फर्मचे अक्षर मिळणे. कंपनी, फर्म, ट्रस्ट आणि HUF साठी पॅन →

पॅन सरेंडर केल्यानंतर काय करावे?

जिथे जिथे तुमचा पॅन नोंदवलेला आहे, तिथे तुम्ही ठेवलेला नंबर आहे याची खात्री करा. सगळ्यात आधी, ठेवलेल्या पॅनवर Verify Your PAN चालवा आणि तो "Active" (सक्रिय) दिसतो याची खात्री करा.

• बँक खाती आणि मुदत ठेवी: ठेवलेला पॅन द्या, म्हणजे व्याजावर जास्त दराने TDS कापला जाणार नाही.
• नोकरी देणारा: पगाराच्या नोंदी (पेरोल) अपडेट करा, म्हणजे TDS (उत्पन्नातून आधीच कापलेला टॅक्स) योग्य पॅनवर जाईल.
• डीमॅट, ब्रोकर आणि म्युच्युअल फंड: ठेवलेल्या पॅनने KYC अपडेट करा.
• विमा, कर्ज, क्रेडिट कार्ड आणि पोस्ट ऑफिस बचत: जिथे पॅन दिला होता, तिथे अपडेट करा.
• आधार लिंक: ठेवलेला पॅनच लिंक आहे याची खात्री करा. पॅन आधारशी लिंक करा →
• Form 26AS: पुढच्या काही महिन्यांत नवीन TDS ठेवलेल्या पॅनखाली दिसतो का ते तपासा. ही PDF पासवर्डने बंद असते; आमचे फाइल्स उघडण्याचे टूल ती उघडायला मदत करते.

काय चुकू शकते, आणि ते कसे दुरुस्त करायचे?

थोडक्यात

तुमचे कार्ड हरवले असेल, तर रीप्रिंट घ्या; सरेंडर करण्यासारखे काही नाही. तुमच्याकडे खरोखर दोन पॅन नंबर असतील, तर टॅक्सचा इतिहास असलेला पॅन ठेवा, आणि दुसरा CR-01 ने किंवा तुमच्या AO ला पत्र लिहून सरेंडर करा. पोच जपून ठेवा, मग तुमची बँक आणि नोकरी देणाऱ्याकडे अपडेट करा. मदतीसाठी Protean ला 020-27218080 किंवा UTIITSL ला 033-40802999 वर फोन करा.