स्वतंत्र मार्गदर्शक · हे आयकर विभाग, Protean किंवा UTIITSL नाही · आम्ही तुमचा पॅन, आधार नंबर किंवा OTP कधीही मागत नाही.
निष्क्रिय, डीॲक्टिव्हेटेड आणि रद्द पॅनमध्ये काय फरक आहे?
निष्क्रिय पॅन अस्तित्वात असतो, पण आधारशी लिंक नसल्यामुळे तो गोठवलेला असतो; लिंक केल्यावर तो साधारण 30 दिवसांत ठीक होतो. डीॲक्टिव्हेटेड पॅन टॅक्स कार्यालयाने बंद केलेला असतो, बहुतेक वेळा एका व्यक्तीकडे दोन पॅन असल्यामुळे. डिलीटेड ("रद्द") पॅन काढून टाकलेला असतो. डीॲक्टिव्हेटेड, डिलीटेड किंवा बनावट म्हणून नोंदवलेल्या पॅनसाठी तुमच्या Assessing Officer शी संपर्क करा.
- स्टेटस तपासा
- e-Filing वर मोफत ("Verify Your PAN")
- निष्क्रिय पॅनवर उपाय
- ₹1,000 फी + आधार लिंक
- पुन्हा पूर्वीसारखा
- लिंक केल्यापासून 30 दिवसांत (Rule 162)
- डीॲक्टिव्हेटेड / डिलीटेड / बनावट
- तुमच्या Assessing Officer शी संपर्क करा
- किती सोपे
- तपासणे सोपे; AO कडील प्रकरणांत कागदपत्रे लागतात
या पानावर
तुम्हाला कोणते स्टेटस दिसते, आणि आता काय करावे?
e-Filing पोर्टलवर दिसलेले शब्द निवडा, किंवा तुमच्या बँकेने, ब्रोकरने किंवा नोकरी देणाऱ्याने दिलेला मेसेज निवडा. उत्तरात त्याचा अर्थ आणि पुढची पायरी दिसेल. तुम्हाला नक्की काय लागेल हेच माहीत नाही? पॅन विझार्ड वापरून पाहा.
| तुम्हाला दिसते | काय करावे |
|---|---|
| Active / Existing and Valid | काहीच नाही; बँकेने नाकारल्यास नाव आणि जन्मतारीख तपासा |
| Valid, घटना नोंदलेली | घटना तपासा; चुकीची असल्यास तुमच्या AO शी संपर्क करा |
| निष्क्रिय (Inoperative) | ₹1,000 भरा आणि आधार लिंक करा |
| Deactivated | तुमच्या Assessing Officer ला लिहा |
| Deleted, आणि तुमच्याकडे दोन पॅन होते | उरलेला वैध पॅन वापरा; सरेंडर मार्गदर्शक |
| Deleted, आणि तो तुमचा एकमेव पॅन होता | पुन्हा अर्ज करण्याआधी तुमच्या AO शी संपर्क करा (तुमचा AO शोधा) |
| Marked as fake | ओळखीचा पुरावा घेऊन AO शी संपर्क करा |
| Not found / invalid | टाइपिंगच्या चुकांसाठी पॅन पुन्हा तपासा; मग तुमचा अर्ज तपासा |
पॅनच्या वेगवेगळ्या स्टेटसमध्ये काय फरक आहे?
तुम्हाला दिसू शकणारे सर्व स्टेटस इथे शेजारी शेजारी दिले आहेत. "AO" म्हणजे तुमचे Jurisdictional Assessing Officer, म्हणजे तुमच्या पॅनची जबाबदारी असलेले टॅक्स अधिकारी.
| स्टेटस | याचा अर्थ | हे का होते | काय बंद होते | कसे दुरुस्त करायचे |
|---|---|---|---|---|
| Active / Existing and Valid | नेहमीसारखा, चालू पॅन | — | काहीच नाही | दुरुस्त करण्यासारखे काही नाही |
| Existing and Valid, घटना नोंदलेली | पॅन अस्तित्वात आहे, पण एखादी घटना नोंदलेली आहे: मृत्यू, मर्जर, एकत्रीकरण, विसर्जन, लिक्विडेशन आणि अशा प्रकारच्या घटना | पॅनधारकाचा मृत्यू झाला, किंवा व्यवसाय बदलला किंवा बंद झाला | घटनेवर अवलंबून; इतर लोक त्या पॅनवर व्यवहार करायला नकार देऊ शकतात | कायदेशीर वारस किंवा उत्तराधिकारी हे हाताळतो; घटना चुकीची असल्यास AO |
| निष्क्रिय (Inoperative) | पॅन अस्तित्वात आहे, पण गोठवलेला आहे | मुदतीत आधारशी लिंक केला नाही (आधार एनरोलमेंट ID ने बनलेल्या पॅनसाठी, खरा आधार 31 डिसेंबर 2025 पर्यंत दिला नाही); काही NRI च्या बाबतीत निवासी स्थिती अपडेट नाही | रिफंड नाही, त्या काळासाठी रिफंडवर व्याज नाही, TDS/TCS जास्त दराने; KYC रोखून ठेवले जाऊ शकते | ₹1,000 भरा आणि आधार लिंक करा; 30 दिवसांत चालू |
| Deactivated (डीॲक्टिव्हेटेड) | टॅक्स कार्यालयाने बंद केला | बहुतेक वेळा एका व्यक्तीकडे एकापेक्षा जास्त पॅन सापडले | बँका आणि इतर तो वैध मानत नाहीत | तुमच्या AO ला लिहा |
| Deleted ("रद्द") | वापरातून काढून टाकला | डुप्लिकेट पॅन सरेंडर केला किंवा सापडला; कधी कधी मृत्यू आणि सरेंडरनंतर | अजिबात वापरता येत नाही | तुमचा दुसरा वैध पॅन वापरा; तो एकमेव पॅन असल्यास AO |
| Marked as fake (बनावट म्हणून नोंदवलेला) | टॅक्स कार्यालयाला ओळख खोटी आढळली | चौकशीनंतर कळले की पॅन अस्तित्वात नसलेल्या व्यक्तीला किंवा खोट्या माहितीवर दिला गेला | वापरता येत नाही | खरा पॅनधारक पुराव्यासह AO ला लिहितो |
| Not found / invalid | डेटाबेसमध्ये असा कोणताही पॅन नाही | टाइप करताना चूक, किंवा कधीच न दिलेला पॅन | वापरता येत नाही | पुन्हा तपासा; तुमचा खरा पॅन शोधा |
निष्क्रिय पॅनचे परिणाम आयकर नियमांतून ठरतात. इतर स्टेटससाठी बँक, ब्रोकर किंवा म्युच्युअल फंड काय करेल हे त्यांच्या स्वतःच्या नियमांवर अवलंबून आहे, म्हणून तो रकाना फक्त अंदाज म्हणून पाहा.
पॅन स्टेटसचे कोणते शब्द अधिकृत आहेत?
पॅन स्टेटस तुम्हाला दोन ठिकाणी दिसते, आणि दोन्ही ठिकाणी वेगवेगळे शब्द वापरले जातात.
e-Filing पोर्टलवर
incometax.gov.in वरील मोफत Verify Your PAN सेवा सांगते की तुमचा पॅन सक्रिय आहे की नाही, आणि नाव, जन्मतारीख आणि इतर माहिती जुळते की नाही. पोर्टलनुसार ही तपासणी फक्त माहितीसाठी आहे. निकालाबद्दल प्रश्न असल्यास, पोर्टल तुम्हाला तुमच्या Jurisdictional Assessing Officer शी संपर्क करायला सांगते.
बँका, ब्रोकर, नोकरी देणारे आणि इतर संस्थांमध्ये
बँका, म्युच्युअल फंड, ब्रोकर, विमा कंपन्या आणि मोठे TDS कापणारे Protean ची Online PAN Verification सेवा वापरतात. Protean हे निकाल सांगते:
- Existing and Valid (काही निकालांत मृत्यू किंवा मर्जरसारखी घटनाही जोडलेली असते);
- Marked as Fake;
- Deactivated;
- Deleted;
- Not found in the ITD database, किंवा invalid PAN.
हीच सेवा आधार–पॅन लिंकचा निकालही Operative, Inoperative किंवा Not applicable असा दाखवते. इंडिया पोस्टने 2024 मध्ये आपल्या कर्मचाऱ्यांना दिलेल्या सूचनांमध्ये हेच निकाल वापरले आहेत: पॅन "Existing and Valid" दिसत असेल आणि नाव व जन्मतारीख जुळत असेल तरच तो स्वीकारला जातो, आणि निष्क्रिय पॅनवर TDS जास्त दराने कापला जातो.
काही सिस्टिम शब्दांऐवजी एका अक्षराचा कोड दाखवतात. "E" म्हणजे existing and valid. बँकेने तुम्हाला न समजणारा कोड दाखवला, तर त्यांना पूर्ण स्टेटस शब्दांत सांगायला सांगा.
काय नाही ते लक्षात घ्या: "cancelled" (रद्द) आणि "blocked" हे अधिकृत निकाल नाहीत. लोक डिलीटेड पॅनला "रद्द" म्हणतात, आणि कधी कधी चुकीने निष्क्रिय पॅनलाही.
तुमच्या पॅनचे स्टेटस कसे तपासायचे?
तपासणी मोफत आहे आणि काही मिनिटे लागतात. तुम्हाला लागेल: तुमचा पॅन, पॅनवर असलेले तुमचे नाव आणि जन्मतारीख, आणि OTP येऊ शकेल असा मोबाइल फोन.
- incometax.gov.in उघडा आणि "Verify Your PAN" निवडा
- पॅन, पूर्ण नाव, जन्मतारीख आणि मोबाइल नंबर भरा
- 6 अंकी OTP भरा (15 मिनिटे वैध)
- पोर्टल पॅन स्टेटस आणि माहिती जुळते की नाही ते दाखवते
- पॅन सक्रिय आणि चालू (operative) आहे का? नाही: Link Aadhaar Status तपासा, मग शोधक वापरा
- स्टेटस कळले: पुढची पायरी तुम्हाला माहीत आहे
-
e-Filing पोर्टलवर "Verify Your PAN" उघडाincometax.gov.in वर जा. होम पेजवरील Quick Links मध्ये Verify PAN Status निवडा (मदतीच्या पानांवर या सेवेला "Verify Your PAN" म्हटले आहे). लॉग इन करण्याची गरज नाही.
-
पॅनवर आहे तशीच माहिती भरातुमचा पॅन, पूर्ण नाव, जन्मतारीख आणि मोबाइल नंबर टाइप करा, मग पुढे जा. OTP याच मोबाइल नंबरवर येतो.
-
OTP भराOTP 15 मिनिटे वैध असतो, आणि तुम्हाला 3 संधी मिळतात.
OTP आला नाही तर: टायमर संपेपर्यंत थांबा, मग resend वापरा. मोबाइल नंबर बरोबर टाइप केला आहे का ते तपासा.
-
निकाल वाचापॅन सक्रिय आहे की नाही आणि तुमची माहिती जुळते की नाही, हे पोर्टल सांगते.
निकालाच्या स्क्रीनवर तुमच्या पॅनचे स्टेटस दिसले की काम झाले असे समजा. तुमच्या नोंदीसाठी स्क्रीनशॉट घ्या.
-
काही चुकीचे वाटल्यास आधार लिंक तपासात्याच पोर्टलवर Link Aadhaar Status वापरा. तुमचा पॅन आणि आधार लिंक नसतील, तर पॅन निष्क्रिय असण्याचे कारण तेच आहे. पॅन–आधार लिंक स्टेटस कसे तपासायचे →
निकालात माहिती जुळत नाही असे आले तर: तुमचा पॅन ठीक असू शकतो, पण तुमचे नाव किंवा जन्मतारीख पॅनच्या नोंदीपेक्षा वेगळी आहे. पॅन दुरुस्ती पाहा.
दुसऱ्या कोणाचा पॅन तपासायचा आहे, जसे भाडेकरूचा किंवा पुरवठादाराचा? पॅन ऑनलाइन कसा पडताळायचा ते पाहा.
निष्क्रिय पॅन म्हणजे काय?
निष्क्रिय पॅन हा खरा, अस्तित्वात असलेला पॅन आहे, जो आधारशी लिंक नसल्यामुळे गोठवलेला आहे. तो निष्क्रिय असेपर्यंत तुम्हाला टॅक्स रिफंड मिळत नाही, आणि त्या काळासाठी रिफंडवर व्याजही मिळत नाही. उत्पन्नाच्या स्रोतावर टॅक्स (TDS/TCS) जास्त दराने कापला किंवा वसूल केला जातो.
उपाय सोपा आहे: e-Filing पोर्टलवर ₹1,000 लेट फी भरा, मग तुमचा आधार लिंक करा. लिंक केल्यापासून 30 दिवसांत पॅन पुन्हा चालू होतो (Rule 162, आयकर नियम, 2026). ज्यांना लिंक करण्याची गरज नाही, जसे आसाम, जम्मू आणि काश्मीर आणि मेघालयचे रहिवासी, अनिवासी, 80 वर्षे किंवा त्याहून जास्त वयाचे लोक आणि भारताचे नागरिक नसलेले लोक, त्यांना या कारणाने हे स्टेटस दिसू नये. 1 जानेवारी 2026 पासून, आधार एनरोलमेंट ID ने बनलेले पॅनही निष्क्रिय दिसू शकतात, जर खरा आधार 31 डिसेंबर 2025 पर्यंत दिला नसेल.
"निष्क्रिय पॅन कायमचा रद्द झाला, म्हणून मला नवीन पॅन लागेल." नाही. निष्क्रिय पॅन अस्तित्वात राहतो. तुम्ही आधार लिंक केल्यावर, लिंक केल्यापासून 30 दिवसांत तो पुन्हा चालू होतो. 2023 मध्ये आयकर विभागाने "निष्क्रिय पॅन म्हणजे बंद (inactive) पॅन नाही" असे सांगितल्याचे वृत्त आले होते, आणि रिटर्न तरीही भरता येतो.
पूर्ण पायऱ्या, फी आणि खास प्रकरणे आमच्या निष्क्रिय पॅन मार्गदर्शकात आहेत. लिंकिंग अयशस्वी झाले, तर लिंकिंगच्या अडचणी आणि उपाय पाहा.
तुमचा पॅन "deactivated" दिसत असेल तर काय करावे?
डीॲक्टिव्हेटेड पॅन टॅक्स कार्यालयाने बंद केलेला असतो. एका व्यक्तीकडे फक्त एकच पॅन असू शकतो. एका व्यक्तीकडे एकापेक्षा जास्त पॅन आहेत हे Assessing Officer ला कळले, की ते जास्तीचा पॅन डिलीट किंवा डीॲक्टिव्हेट करू शकतात.
हे क्वचित होणारे नाही. 2017 मध्ये अर्थ मंत्रालयाने राज्यसभेत सांगितले होते की, एका व्यक्तीकडे अनेक पॅन असलेल्या प्रकरणांत 11,44,211 पॅन डिलीट किंवा डीॲक्टिव्हेट केले गेले (वृत्तानुसार).
नवीन पॅनसाठी अर्ज करू नका. नवीन अर्जामुळे त्याच व्यक्तीचा आणखी एक पॅन तयार होतो, आणि अडचण आणखी वाढते. एकापेक्षा जास्त पॅन ठेवल्याबद्दल Assessing Officer ₹10,000 दंड लावू शकतात (आयकर कायदा, 2025 चे कलम 467(1); आधी कलम 272B).
- तुम्ही e-Filing पोर्टलवर पॅन पुन्हा तपासला का? नाही: आधी स्वतः तपासा
- तुमचे Jurisdictional Assessing Officer शोधा
- ओळखीचा पुरावा आणि तुम्हाला मिळालेल्या प्रत्येक पॅनची प्रत गोळा करा
- AO ला लिहा आणि कोणता पॅन चालू राहील ते विचारा
- AO नोंदी तपासतात आणि पॅन डेटाबेस अपडेट करतात
- पुन्हा पडताळा, मग तुमची बँक, नोकरी देणारा आणि गुंतवणुकीत अपडेट करा
- एक पॅन "Existing and Valid" दिसतो
-
स्टेटस स्वतः पुन्हा तपासा
बँका कधी कधी चुकीचे कारण सांगतात. e-Filing वर तपासणी करा आणि आधार लिंक स्टेटसही तपासा.
स्टेटस स्क्रीनशॉटसह तुमच्यासमोर असेल, तेव्हा काम झाले असे समजा.
-
तुमचे Assessing Officer शोधातुमचे AO तुमच्या पॅन आणि पत्त्यावर अवलंबून असतात. e-Filing पोर्टलवर "Know Your AO" सेवा आहे. तुमचा AO कोड आणि कार्यक्षेत्र कसे शोधायचे →
AO ऑनलाइन सापडले नाहीत तर: e-Filing हेल्पलाइन 1800 103 0025 वर कॉल करा आणि तुमच्या कार्यक्षेत्रातील कार्यालयापर्यंत कसे पोहोचायचे ते विचारा.
-
तुमची कागदपत्रे गोळा कराहे तयार ठेवा: ओळखीचा पुरावा (जसे आधार), पत्त्याचा पुरावा, तुम्हाला मिळालेल्या प्रत्येक पॅन कार्डची किंवा e-PAN ची प्रत, आणि प्रत्येक पॅन कुठे वापरला त्याचा पुरावा (बँक स्टेटमेंट, Form 16, आधीचे टॅक्स रिटर्न).
-
AO ला लिहाछोटे पत्र लिहा. तुमचे नाव, जन्मतारीख आणि प्रत्येक पॅन लिहा. रिटर्न, बँक खाती आणि गुंतवणुकीसाठी तुम्ही कोणता पॅन वापरला ते सांगा, आणि तोच चालू ठेवण्याची विनंती करा. प्रती जोडा आणि शिक्का असलेली पावती किंवा पाठवल्याचा पुरावा जपून ठेवा.
-
पाठपुरावा करा
AO ने किती दिवसांत कारवाई करावी याची कोणतीही जाहीर मुदत आम्हाला सापडली नाही. तुमच्या पत्राची तारीख सांगून नम्रपणे पाठपुरावा करा.
-
पुन्हा पडताळा आणि सगळ्यांना अपडेट करा
स्टेटस पुन्हा तपासा. मग वैध पॅन तुमची बँक, नोकरी देणारा, ब्रोकर आणि म्युच्युअल फंडांना द्या, म्हणजे TDS आणि KYC बरोबर नंबरवर होतील.
e-Filing वर तुमचा पॅन सक्रिय दिसेल आणि तुमची बँक तो स्वीकारेल, तेव्हा काम झाले असे समजा.
तुम्ही कधीच न वापरलेला पॅन AO ने ठेवला तर: तुमच्या नोंदी त्या पॅनवर हलवायला AO ला सांगा, किंवा प्रत्येक संस्थेत चालू राहणारा पॅन अपडेट करा.
डिलीटेड किंवा "रद्द" पॅन म्हणजे काय?
डिलीटेड पॅन वापरातून काढून टाकलेला असतो. बहुतेक लोकांना "रद्द" पॅन म्हणजे हेच म्हणायचे असते. हे साधारणपणे दोन परिस्थितींत होते.
डुप्लिकेट पॅन सरेंडर केला किंवा सापडला
तुम्हाला दोन पॅन मिळाले असतील, तर जास्तीचा पॅन सरेंडर करणे गरजेचे आहे. त्यावर प्रक्रिया झाली की जास्तीचा पॅन डिलीटेड दिसतो, आणि तुम्ही ठेवलेला पॅन "Existing and Valid" राहतो. हाच योग्य निकाल आहे. फक्त प्रत्येक बँक आणि गुंतवणुकीत तुम्ही ठेवलेला पॅनच आहे याची खात्री करा. डुप्लिकेट पॅन कसा सरेंडर करायचा →
पॅनधारकाचा मृत्यू झाला आहे
पॅन "Existing and Valid" दिसू शकतो, पण त्यावर मृत्यूची घटना नोंदलेली असते. नंतर कुटुंबातील कोणी AO ला पॅन बंद करायला सांगू शकतो. घाई करू नका: त्या व्यक्तीचा शेवटचा रिटर्न भरण्यासाठी, रिफंड मागण्यासाठी किंवा गुंतवणूक हलवण्यासाठी कायदेशीर वारसाला बहुतेक वेळा आधी पॅनची गरज असते. यासाठी e-Filing पोर्टलवर कायदेशीर वारस त्या व्यक्तीचा प्रतिनिधी म्हणून नोंदणी करू शकतो.
व्यवसायाशी संबंधित घटना
कंपनी किंवा फर्मच्या पॅनवर मर्जर, एकत्रीकरण, विसर्जन किंवा लिक्विडेशनसारख्या घटना नोंदल्या जाऊ शकतात. उत्तराधिकारी किंवा लिक्विडेटर टॅक्स कार्यालयाशी व्यवहार करतो.
तुमचा पॅन बनावट म्हणून नोंदवलेला, अवैध किंवा "सापडत नाही" असा दिसला तर?
Marked as fake (बनावट म्हणून नोंदवलेला)
सरकारने सांगितले आहे की पॅन सेवा देणारी संस्था ओळख आणि पत्ता तपासते, मग AO ला अहवाल देते. चौकशीनंतर AO पॅनला "Fake" म्हणून नोंदवू शकतात. यात अस्तित्वात नसलेल्या लोकांना किंवा खोट्या ओळखीवर दिलेले पॅन येतात. तुम्ही खरे पॅनधारक असाल, तर ओळखीचा आणि पत्त्याचा मूळ पुरावा घेऊन तुमच्या AO ला लिहा. कोणी तुमच्या नावावर पॅन काढला असेल, तर आमचे पॅन फसवणूक मार्गदर्शक देखील पाहा.
Not found, किंवा invalid PAN
याचा अर्थ सिस्टिममध्ये असा कोणताही पॅन नाही. बहुतेक वेळा ही टाइप करताना झालेली छोटी चूक असते. नेहमीच्या चुका म्हणजे O आणि 0, I आणि 1, S आणि 5. तुमच्या e-PAN PDF मधून पॅन कॉपी करा.
तुम्हाला एजंटकडून कार्ड मिळाले असेल आणि ते "not found" दिसत असेल, तर कार्ड बनावट असू शकते किंवा अर्ज कधी पूर्णच झाला नसेल. तुमच्या पोचपावती नंबरने तपासा. पॅन अर्जाचे स्टेटस तपासा → तुमचा खरा पॅन कोणता हे लक्षात नसेल, तर तुमचा पॅन नंबर शोधा पाहा.
तुमच्याकडे कधीच पॅन नव्हता याची खात्री असेल, आणि तुमचा जुना नंबर कधीच वैध नव्हता असे टॅक्स कार्यालयाने निश्चित सांगितले असेल, तरच नवीन पॅनसाठी अर्ज करा. खात्री नसेल, तर आधी तुमच्या AO ला विचारा.
काय चुकू शकते, आणि ते कसे दुरुस्त करायचे?
| तुमची परिस्थिती | याचा साधारण अर्थ | काय करावे |
|---|---|---|
| बँक म्हणते तुमचा पॅन "invalid" आहे, पण e-Filing वर तो सक्रिय दिसतो | बँकेने तो चुकीचा टाइप केला, किंवा तुमचे नाव किंवा जन्मतारीख जुळत नाही | e-Filing चा निकाल दाखवा आणि बँकेला पुन्हा तपासायला सांगा. काही जुळत नसेल, तर दुरुस्ती करून घ्या. |
| आधार लिंक केला, पण पॅन अजूनही निष्क्रिय | अपडेटसाठीचे 30 दिवस अजून पूर्ण झाले नाहीत, किंवा लिंक अयशस्वी झाली | लिंक केल्यापासून 30 दिवसांपर्यंत थांबा, मग Link Aadhaar Status पुन्हा तपासा. |
| रिफंड अडकला आहे आणि पॅन निष्क्रिय आहे | पॅन निष्क्रिय असेपर्यंत रिफंड दिला जात नाही | आधार लिंक करा. पॅन निष्क्रिय असलेल्या काळासाठी रिफंडवर व्याज मिळत नाही. |
| तुम्ही दुसऱ्यांदा अर्ज केल्यानंतर पॅन डीॲक्टिव्हेट झाला | AO ला तुमचे दोन पॅन सापडले | AO ला लिहा आणि ठेवायचा पॅन निवडा. तिसऱ्यांदा अर्ज करू नका. |
| तुम्ही रोज वापरता तो पॅन डिलीट झाला; न वापरलेला वैध आहे | चुकीचा पॅन ठेवला गेला | प्रत्येक पॅन कुठे वापरला त्याचा पुरावा घेऊन लवकर AO ला लिहा. |
| आई किंवा वडिलांचा मृत्यू झाला; बँक त्यांचा पॅन स्वीकारत नाही | मृत्यूची घटना नोंदलेली असू शकते | कायदेशीर वारस e-Filing वर प्रतिनिधी म्हणून नोंदणी करतो आणि रिटर्न व रिफंडचे काम पूर्ण करतो. |
| एजंटकडून मिळालेले कार्ड "not found" दाखवते | पॅन कधी दिलाच गेला नसेल | पोचपावती नंबरने स्टेटस तपासा. बनावट कार्डची तक्रार सायबर क्राइमकडे करा. |
| NRI आहात, पॅन अचानक निष्क्रिय झाला | पॅन डेटाबेसमध्ये निवासी स्थिती अपडेट नाही | NRI असल्याचा पुरावा तुमच्या AO ला पाठवा. |
NRI आणि परदेशी नागरिकांसाठी पॅन स्टेटस
- अनिवासी आणि भारताचे नागरिक नसलेल्यांना आधार लिंक करावा लागत नाही. तरीही 2023 मध्ये अनेक NRI आणि OCI चे पॅन निष्क्रिय झाल्याच्या बातम्या आल्या.
- तेव्हाच्या बातम्यांनुसार, टॅक्स डेटाबेसमध्ये NRI स्थिती दिसत नव्हती तिथे असे झाले. म्हणजे मागील 3 कर निर्धारण वर्षांत रिटर्न भरला नव्हता आणि AO ला कळवलेही नव्हते.
- बातम्यांनुसार उपाय: तुमची निवासी स्थिती, आधार देणाऱ्या कागदपत्रांसह, तुमच्या Jurisdictional AO ला पाठवा. तुम्हाला सूट असेल, तर आधार लिंक करणे गरजेचे नाही.
- परदेशातूनही तुम्ही ऑनलाइन स्टेटस तपासू शकता आणि तुमचा AO शोधू शकता. OTP तुम्ही भरलेल्या मोबाइल नंबरवर येतो, म्हणून ज्या नंबरवर मेसेज येऊ शकतो तोच वापरा.
- डीॲक्टिव्हेटेड, डिलीटेड किंवा बनावट म्हणून नोंदवलेल्या पॅनसाठी AO कडे जाण्याचा मार्ग भारतात राहणाऱ्यांसारखाच आहे. तुम्ही पोस्टाने किंवा भारतातील कोणाच्या मार्फत लिहू शकता.
- परदेशात राहणाऱ्यांसाठी पॅनचे नियम: NRI आणि परदेशी नागरिकांसाठी पॅन.
प्रदेश बरोबर नाही?
"आम्ही तुमचा पॅन पुन्हा चालू करून देऊ" अशी फसवणूक
- निष्क्रिय पॅन दुरुस्त करण्यासाठी एकमेव अधिकृत पेमेंट म्हणजे e-Filing पोर्टलवर भरायची ₹1,000 लेट फी. तो "पुन्हा चालू" करण्यासाठी हजारो रुपये मागणारा जास्तीत जास्त सेवा शुल्क घेत असतो.
- डीॲक्टिव्हेटेड, डिलीटेड किंवा बनावट म्हणून नोंदवलेल्या पॅनची तपासणी तुमचे Assessing Officer करतात. एजंटला पैसे दिल्याने ही तपासणी टळत नाही.
- "तुमचा पॅन आज ब्लॉक होईल" असे सांगणारा कोणताही कॉल, SMS किंवा WhatsApp मेसेज ही धोक्याची घंटा समजा, खासकरून त्यात लिंक असेल तर.
- OTP मागणारा कोणताही कॉल किंवा मेसेज ही धोक्याची घंटा समजा. तुमचा e-Filing पासवर्ड किंवा आधार OTP कधीही कोणाला सांगू नका.
- पैसे गेले किंवा OTP सांगितला? लगेच सायबर क्राइम हेल्पलाइन 1930 वर कॉल करा. पॅन फसवणूक मार्गदर्शक →
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
निष्क्रिय पॅन आणि रद्द पॅन एकच आहेत का?
नाही. निष्क्रिय पॅन अस्तित्वात असतो, आणि आधार लिंक केल्यापासून 30 दिवसांत तो पुन्हा चालू होतो. डिलीटेड ("रद्द") पॅन वापरातून काढून टाकलेला असतो, आणि लिंक करून तो पुन्हा चालू करता येत नाही.
डीॲक्टिव्हेटेड पॅन ऑनलाइन पुन्हा चालू करता येतो का?
यासाठी स्वतः करता येईल असा कोणताही ऑनलाइन पर्याय आम्हाला सापडला नाही. डीॲक्टिव्हेटेड पॅनची तपासणी तुमचे Jurisdictional Assessing Officer करतात, म्हणून ओळखीचा पुरावा आणि तुमच्याकडील प्रत्येक पॅनची प्रत घेऊन AO ला लिहा.
माझा पॅन डीॲक्टिव्हेटेड असेल तर मी नवीन पॅनसाठी अर्ज करावा का?
नाही. पुन्हा अर्ज केल्याने त्याच व्यक्तीचा आणखी एक पॅन तयार होतो, ज्याला परवानगी नाही आणि त्यावर दंड होऊ शकतो. कोणता पॅन चालू ठेवावा हे तुमच्या AO ला विचारा.
माझा पॅन सक्रिय आहे हे मला कसे कळेल?
incometax.gov.in वरील मोफत Verify Your PAN सेवा वापरा. तुमचा पॅन, नाव, जन्मतारीख आणि OTP साठी मोबाइल नंबर भरा. पॅन सक्रिय आहे की नाही आणि माहिती जुळते की नाही, हे निकालात दिसते.
निष्क्रिय पॅनने मी इनकम टॅक्स रिटर्न भरू शकतो का?
हो, 2023 मधील टॅक्स विभागाच्या स्पष्टीकरणाच्या वृत्तानुसार. पण पॅन निष्क्रिय असेपर्यंत तुम्हाला कोणताही रिफंड मिळणार नाही, म्हणून आधी आधार लिंक करा.
माझा पॅन निष्क्रिय असेल तर माझ्या पगारावर किंवा व्याजावर TDS चे काय होते?
तुमच्याकडे पॅनच नसल्यासारखा TDS जास्त दराने कापला जातो. आधार लिंक केल्यावर पॅन पुन्हा चालू झाला की पुढच्या पेमेंटवर हे थांबते.
"Existing and Valid" म्हणजे काय?
बँका आणि इतर संस्था वापरतात त्या Protean च्या पॅन पडताळणीतील हे नेहमीचे, चालू स्टेटस आहे. काही निकालांत पॅनवर नोंदलेली मृत्यू किंवा मर्जरसारखी घटनाही जोडलेली असते.
मृत आई किंवा वडिलांच्या पॅनचे काय करावे?
शेवटचा टॅक्स रिटर्न भरेपर्यंत आणि रिफंड किंवा गुंतवणुकीचे काम पूर्ण होईपर्यंत तो ठेवा. कायदेशीर वारस e-Filing पोर्टलवर प्रतिनिधी म्हणून नोंदणी करू शकतो. त्यानंतर तुम्ही AO ला पॅन बंद करायला सांगू शकता.
माझा पॅन "not found" दाखवतो. तो बनावट आहे का?
नेहमीच नाही. बहुतेक प्रकरणांत टाइप करताना चूक झालेली असते. तुमच्या e-PAN PDF मधून पॅन कॉपी करा आणि पुन्हा तपासा. तरीही सापडला नाही आणि कार्ड एजंटकडून मिळाले असेल, तर पोचपावती नंबरने तुमच्या अर्जाचे स्टेटस तपासा.
बनावट म्हणून नोंदवलेला पॅन कोण दुरुस्त करू शकतो?
पॅन बनावट असल्याची नोंद Assessing Officer चौकशीनंतर करतात, म्हणून तुमच्या Jurisdictional Assessing Officer शी संपर्क करा. तुम्ही खरे पॅनधारक असाल, तर ओळखीचा आणि पत्त्याचा मूळ पुरावा घेऊन AO ला लिहा, आणि तुम्ही काय पाठवले याची नोंद ठेवा.
थोडक्यात
आधी तुमचे स्टेटस तपासा; ते मोफत आहे. तुमचा पॅन निष्क्रिय असेल, तर ₹1,000 भरा आणि आधार लिंक करा. तो डीॲक्टिव्हेटेड, डिलीटेड किंवा बनावट म्हणून नोंदवलेला असेल, तर तुमच्या Assessing Officer ला लिहा, आणि दुसऱ्या पॅनसाठी अर्ज करू नका. मदतीसाठी e-Filing ला 1800 103 0025 वर किंवा Protean ला 020-27218080 वर कॉल करा.
स्रोत
- Income Tax e-Filing – Verify Your PAN user manual (inputs, OTP, information only, contact JAO) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Protean – Online PAN Verification (status outcomes, operative/inoperative, who can use it) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Department of Posts – SB Order 02/2024 on online PAN verification (status E, Aadhaar seeding status) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Income Tax Department – Permanent Account Number (one PAN per person, inoperative PAN consequences) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Income Tax Department – PAN (forms, CR-01/CR-02) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Reported: Finance Ministry reply in Rajya Sabha, 1 Aug 2017, on duplicate and fake PANs (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Reported: Business Today, 18 Jul 2023, I-T Department clarification on NRI/OCI inoperative PANs (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
पानाचा इतिहास: 16 ऑक्टोबर 2026, पहिली आवृत्ती; त्याच दिवशी अंतिम तपासणी (2025 च्या कायद्यानुसार दंड, एनरोलमेंट ID वाले पॅन, पोर्टलवरील लेबल, आणखी लिंक).