स्वतंत्र मार्गदर्शक · हे आयकर विभाग, Protean किंवा UTIITSL नाही · आम्ही तुमचा पॅन, आधार नंबर किंवा OTP कधीही मागत नाही.
NRI आणि परदेशी नागरिक पॅन कार्डसाठी अर्ज कसा करू शकतात?
जो NRI अजूनही भारतीय नागरिक आहे, तो फॉर्म 93 वर अर्ज करतो आणि त्याला पासपोर्ट नंबर द्यावाच लागतो. OCI कार्डधारक किंवा इतर कोणताही परदेशी नागरिक परदेशी टॅक्स ID सह फॉर्म 95 वर अर्ज करतो. Protean किंवा UTIITSL वर ऑनलाइन अर्ज करा. परदेशात पोस्टाने येणाऱ्या कार्डसाठी ₹1,017 लागतात; फक्त ईमेलने e-PAN साठी ₹72 लागतात.
- फॉर्म
- 93 (भारतीय नागरिक) · 95 (परदेशी नागरिक)
- फी
- परदेशात कार्ड ₹1,017 · e-PAN ₹72
- कुठे
- Protean किंवा UTIITSL, ऑनलाइन
- काय लागेल
- पासपोर्ट + पत्त्याचा पुरावा (+ फॉर्म 95 साठी TIN)
- आधार
- अनिवासींना लागत नाही
या पानावर
- तुम्हाला कोणता फॉर्म लागेल? (शोधक)
- NRI, OCI की परदेशी नागरिक?
- प्रत्येक गटासाठी कागदपत्रे
- फी आणि परदेशातून पैसे भरणे
- आधार आणि पेपरलेस पर्याय
- परदेशातून अर्ज, टप्प्याटप्प्याने
- परदेशात कार्ड किंवा e-PAN मिळवणे
- लिंकिंगमधून सूट आणि "निष्क्रिय" पॅन
- नंतर पत्ता किंवा स्थिती अपडेट करणे
- परदेशात पॅन हरवला
- अडचणी आणि उपाय
- नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
तुम्ही भारतीय नागरिक आहात का, आणि कुठे राहता?
दोन-तीन प्रश्नांची उत्तरे द्या. शोधक तुम्हाला सांगेल की कोणता फॉर्म वापरायचा, किंवा आधीच असलेल्या पॅनचे काय करायचे. परदेशातील मूल किंवा दुरुस्ती अशा इतर परिस्थितींसाठी मला कोणता पॅन फॉर्म लागेल? हे टूल वापरून पाहा.
| तुमची परिस्थिती | काय करावे |
|---|---|
| भारतात राहणारा भारतीय नागरिक | फॉर्म 93, नेहमीची प्रक्रिया |
| परदेशातील भारतीय नागरिक, अजून पॅन नाही | पासपोर्ट नंबरसह फॉर्म 93 |
| परदेशातील भारतीय नागरिक, आधीच पॅन आहे | तोच ठेवा; निवासी स्थिती तपासा |
| परदेशातील भारतीय नागरिक, पॅन हरवला | e-PAN डाउनलोड किंवा रीप्रिंट |
| OCI किंवा PIO कार्डधारक | TIN सह फॉर्म 95 |
| इतर परदेशी नागरिक | TIN सह फॉर्म 95 |
| परदेशात स्थापन झालेली कंपनी किंवा संस्था | फॉर्म 96 |
पॅनसाठी NRI कोण आणि परदेशी नागरिक कोण?
पॅन फॉर्मसाठी फक्त एकच गोष्ट महत्त्वाची आहे: तुमच्याकडे कोणत्या देशाचा पासपोर्ट आहे. तुम्ही कुठे राहता यावरून कागदपत्रे आणि काही नियम बदलतात, पण फॉर्म बदलत नाही.
| तुम्ही आहात | याचा अर्थ | फॉर्म |
|---|---|---|
| NRI (Non-Resident Indian, अनिवासी भारतीय) | भारताबाहेर राहणारा भारतीय नागरिक | फॉर्म 93 |
| RNOR (Resident but Not Ordinarily Resident) | नुकताच भारतात परत आलेला भारतीय नागरिक, जो टॅक्ससाठी "निवासी" आहे पण अजून "सामान्य निवासी" नाही | फॉर्म 93 |
| OCI कार्डधारक (किंवा जुने PIO कार्डधारक) | भारतीय वंशाचा परदेशी नागरिक. OCI कार्ड म्हणजे भारतीय नागरिकत्व नाही | फॉर्म 95 |
| इतर परदेशी नागरिक | भारतीय नागरिकत्व नसलेली कोणतीही व्यक्ती, भारतात किंवा परदेशात राहणारी | फॉर्म 95 |
| परदेशात स्थापन झालेली कंपनी किंवा इतर संस्था | परदेशी संस्था | फॉर्म 96 |
आयकर नियम, 2026 नुसार 1 एप्रिल 2026 पासून या फॉर्मनी Form 49A आणि 49AA ची जागा घेतली. आयकर विभाग फॉर्म 93 ला "for Individuals (Indian Citizen, NRI & RNOR)" म्हणजे व्यक्तींसाठी (भारतीय नागरिक, NRI आणि RNOR) असलेला फॉर्म म्हणतो. भारतात व्यवहारांसाठी पॅन लागणाऱ्या परदेशी व्यक्तींसाठी फॉर्म 95 आहे. सर्व नवीन पॅन फॉर्म 93–96 समजून घ्या →
तुम्ही भारतीय नागरिकत्व सोडले असेल, तर नवीन पॅन अर्जासाठी तुम्ही परदेशी नागरिक आहात. भारतात असतानाचा पॅन तुमच्याकडे आधीच असेल, तर तोच वापरत राहा. एका व्यक्तीकडे एकच पॅन असू शकतो, आणि नंबर आयुष्यभर तोच राहतो.
परदेशात राहताना पॅन का लागू शकतो?
भारतात मालमत्ता विकत घेणे किंवा विकणे, म्युच्युअल फंड किंवा शेअर्समध्ये गुंतवणूक, काही बँक खाती उघडणे आणि भारतीय टॅक्स रिटर्न भरणे ही नेहमीची कारणे आहेत. पॅन नसल्यास तुम्हाला मिळणाऱ्या पैशांवर साधारणपणे जास्त दराने टॅक्स कापला जातो. काही व्यवहारांत पॅन नसलेली व्यक्ती त्याऐवजी Form 97 वर घोषणापत्र देते (त्याने Form 60 ची जागा घेतली).
NRI आणि परदेशी नागरिकांना कोणती कागदपत्रे लागतात?
तुम्हाला ओळख, पत्ता आणि जन्मतारीख यांचा पुरावा लागतो. पासपोर्टसारखे एकच कागदपत्र तिन्ही गोष्टींचा पुरावा होऊ शकते. ही यादी आयकर विभागाच्या कागदपत्रांच्या तक्त्यावर (Annex G) आणि फॉर्म 93 व 95 वरील त्याच्या FAQ वर आधारित आहे.
NRI आणि RNOR (फॉर्म 93)
| पुरावा | परदेशातील भारतीय नागरिकासाठी काय चालते |
|---|---|
| ओळख | भारतीय पासपोर्ट (NRI आणि RNOR साठी पासपोर्ट नंबर बंधनकारक आहे) |
| जन्मतारीख | भारतीय पासपोर्ट |
| पत्ता | भारतीय पासपोर्ट, किंवा तुमच्या राहण्याच्या देशातील बँक खात्याचे स्टेटमेंट, किंवा भारतातील तुमच्या NRE बँक खात्याचे स्टेटमेंट |
| फोटो आणि सही | कागदी कागदपत्रे पाठवत असाल तर दोन अलीकडचे रंगीत फोटो (3.5 cm × 2.5 cm) |
परदेशी नागरिक आणि OCI कार्डधारक (फॉर्म 95)
| पुरावा | यांपैकी कोणतेही एक |
|---|---|
| ओळख | पासपोर्ट · PIO कार्ड · OCI कार्ड · इतर राष्ट्रीय ओळखपत्र किंवा Taxpayer ID, साक्षांकित |
| जन्मतारीख | पासपोर्ट, PIO किंवा OCI कार्ड · पूर्ण तारीख असलेले साक्षांकित राष्ट्रीय ओळखपत्र किंवा TIN · भारतीय नगरपालिका प्राधिकरण, जन्म-मृत्यू निबंधक किंवा भारतीय वाणिज्य दूतावासाने दिलेला जन्म दाखला · परदेशी जन्म दाखला, साक्षांकित |
| पत्ता | पासपोर्ट, PIO किंवा OCI कार्ड · साक्षांकित राष्ट्रीय ओळखपत्र किंवा TIN · तुमच्या राहण्याच्या देशातील बँक स्टेटमेंट · भारतातील NRE बँक स्टेटमेंट · भारतातील निवासाचे प्रमाणपत्र किंवा राज्य पोलिसांनी दिलेला निवास परवाना · भारतीय पत्ता असलेले Foreigners Registration Office (परदेशी नागरिक नोंदणी कार्यालय) चे प्रमाणपत्र · व्हिसा आणि भारतीय कंपनीचे नियुक्ती पत्र किंवा करार, तसेच तुमच्या भारतीय पत्त्याबद्दल नोकरी देणाऱ्याचे मूळ प्रमाणपत्र |
| परदेशी टॅक्स ID | भारताचे नागरिक नसलेल्या व्यक्तींसाठी TIN बंधनकारक आहे |
इथे "साक्षांकित" म्हणजे काय?
परदेशी राष्ट्रीय ओळखपत्र, Taxpayer ID आणि जन्म दाखले या तीनपैकी एका प्रकारे प्रमाणित करून घ्यावे लागतात:
- तुमच्या देशाने 1961 च्या Hague Apostille Convention वर सही केली असेल, तर ॲपोस्टिल;
- तुमच्या देशातील भारतीय दूतावास, उच्चायुक्तालय किंवा वाणिज्य दूतावास यांचे साक्षांकन;
- भारतात नोंदणी असलेल्या शेड्यूल्ड बँकांच्या परदेशातील शाखांच्या अधिकृत अधिकाऱ्यांचे साक्षांकन.
फॉर्म 95 साठी फक्त तुमचा पासपोर्ट ओळख, जन्मतारीख आणि पत्ता तिन्हींचा पुरावा होतो, आणि या यादीत पासपोर्टला ॲपोस्टिल लागत नाही. पासपोर्ट वापरल्याने साक्षांकनाची पायरी टळते. TIN मात्र तरीही लागतो.
प्रत्येक कागदपत्राबद्दल अधिक माहिती: पॅनसाठी लागणारी कागदपत्रे →
परदेशातून पॅनसाठी किती खर्च येतो, आणि पैसे कसे भरायचे?
फी कार्ड कुठे पोस्टाने पाठवले जाते यावर ठरते, तुमच्या नागरिकत्वावर नाही. सर्व रकमांमध्ये GST समाविष्ट आहे.
| तुम्हाला काय मिळते | कागदी कागदपत्रे | पेपरलेस ऑनलाइन |
|---|---|---|
| परदेशी पत्त्यावर पोस्टाने कार्ड + e-PAN | ₹1,017 | ₹1,011 |
| भारतीय पत्त्यावर पोस्टाने कार्ड + e-PAN | ₹107 | ₹101 |
| फक्त e-PAN, ईमेलने (कार्ड नाही) | ₹72 | ₹66 |
आयकर विभागाच्या पॅन पानावर डिजिटल अर्जांसाठी ₹5.90 चे e-Sign शुल्क वेगळे दिले आहे. Protean च्या फॉर्म 95 पानावर फक्त-e-PAN ची फी केवळ भारतीय पत्त्यासाठी दिली आहे. तुम्ही परदेशी पत्ता असलेले परदेशी नागरिक असाल, तर फक्त e-PAN चा पर्याय मिळतो की नाही ते पोर्टल दाखवते.
भारताबाहेरून पैसे भरणे
- तुमचा पत्ता परदेशी असेल, तर Protean क्रेडिट कार्ड, डेबिट कार्ड किंवा नेट बँकिंग स्वीकारते, किंवा "Protean – PAN" च्या नावे मुंबईत देय असलेला डिमांड ड्राफ्ट स्वीकारते.
- कार्ड आणि नेट बँकिंग फक्त यादीतील ठरावीक देशांसाठी चालतात. तुमचा देश यादीत नसेल, तर Protean त्यांच्याशी संपर्क करायला सांगते.
- डिमांड ड्राफ्टच्या मागे तुमचे नाव आणि पोचपावती नंबर लिहा.
- डिमांड ड्राफ्ट तुमच्या सही केलेल्या पोचपावती आणि कागदपत्रांसोबत Protean कडे पोहोचला पाहिजे.
- कार्ड किंवा नेट बँकिंगने पैसे भरणारे तुम्ही स्वतः किंवा तुमच्या जवळच्या कुटुंबातील व्यक्ती असले पाहिजे.
आई-वडिलांचे घर असा तुमचा विश्वासाचा भारतीय पत्ता असेल, तर तिथे पोस्टाने येणाऱ्या कार्डसाठी ₹1,017 ऐवजी ₹107 लागतात. परदेशातील बरेच लोक कार्ड घेत नाहीत आणि फक्त e-PAN वापरतात, जो वैध पॅन आहे.
NRI ना पॅनसाठी आधार लागतो का?
नाही. अधिकृत FAQ नुसार आधार "for all except cases under exempted category" म्हणजे सूट असलेल्या गटांशिवाय सर्वांसाठी बंधनकारक आहे. पॅन–आधार नियमांनुसार अनिवासी आणि भारताचे नागरिक नसलेले लोक सूट असलेल्या गटांत येतात. त्यामुळे NRI किंवा परदेशी नागरिक आधारशिवाय अर्ज करू शकतात.
तुमच्याकडे आधार असेल, तर तुम्ही तो देऊ शकता. तो ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा म्हणून चालतो, पण जन्मतारखेचा पुरावा म्हणून नाही. परदेशातील भारतीय नागरिक भारत भेटीत आधारही काढू शकतात; पाहा NRI आणि OCI कार्डधारकांसाठी आधार.
भारतीय मोबाइल नंबरशिवाय पेपरलेस अर्ज करता येतो का?
हे पद्धतीवर अवलंबून आहे. Protean तीन पेपरलेस पर्याय देते:
| पद्धत | काय लागते | परदेशातील लोकांसाठी योग्य? |
|---|---|---|
| e-KYC आणि e-Sign | आधार, आणि त्याला लिंक मोबाइलवर येणारा OTP | फक्त तुमच्याकडे आधार असेल आणि त्याच्या मोबाइल नंबरवर अजूनही OTP येत असतील तर |
| स्कॅन केलेल्या कागदपत्रांसह e-Sign | e-Sign, ज्यासाठी प्रत्यक्षात आधार OTP च लागतो | वरच्यासारखीच मर्यादा |
| स्कॅन केलेल्या कागदपत्रांसह DSC | भारतात वैध असलेले डिजिटल सिग्नेचर सर्टिफिकेट (DSC) | तुमच्याकडे DSC असेल तर आधारशिवाय चालते |
| कुरिअरने कागदी कागदपत्रे | छापलेली, सही केलेली पोचपावती, फोटो आणि प्रतींसह | नेहमी उपलब्ध; भारतीय मोबाइलची गरज नाही |
Protean च्या फॉर्म 95 पानावर परदेशी नागरिकांसाठी पेपरलेस पर्याय म्हणून फक्त स्कॅन केलेल्या कागदपत्रांसह DSC दिले आहे. आधार किंवा DSC नसेल, तर कुरिअरचा मार्ग गृहीत धरा. तुमच्या फॉर्मसाठी कोणत्या पद्धती चालतात ते पोर्टल दाखवते, म्हणून सुरू करण्यापूर्वी तिथे तपासा.
Instant e-PAN साठी लिंक मोबाइल नंबर असलेला वैध आधार लागतो, त्यामुळे परदेशी नागरिक तो वापरू शकत नाहीत. Instant e-PAN कसे काम करते →
परदेशातून पॅनसाठी अर्ज कसा करायचा?
या पायऱ्या Protean च्या प्रक्रियेनुसार आहेत. UTIITSL वर साधारण अशीच प्रक्रिया असते; पैसे भरण्यापूर्वी तिथली फी दाखवणारी स्क्रीन तपासा. तुमचा पासपोर्ट, पत्त्याचा पुरावा आणि (फॉर्म 95 साठी) TIN तयार ठेवा.
- Protean किंवा UTIITSL उघडा आणि फॉर्म 93 (भारतीय नागरिक) किंवा फॉर्म 95 (परदेशी नागरिक) निवडा
- तुमची माहिती, पासपोर्ट नंबर, परदेशी पत्ता आणि देश कोडसह मोबाइल नंबर भरा
- तुमची कागदपत्रे तयार आहेत का (आणि परदेशी ओळखपत्र असल्यास साक्षांकित)? नाही: आधी ॲपोस्टिल किंवा भारतीय मिशनचे साक्षांकन घ्या (कागदपत्रे)
- परदेशात कार्डसाठी ₹1,017 किंवा फक्त e-PAN साठी ₹72 भरा; 15 अंकी पोचपावती नंबर जपून ठेवा
- DSC किंवा e-Sign ने सही करा, किंवा सही केलेले कागद कुरिअरने पाठवा, जेणेकरून ते 15 दिवसांत पुण्याला पोहोचतील
- पॅन मिळाला: ईमेलने e-PAN, निवडले असल्यास पोस्टाने कार्ड
-
योग्य फॉर्म निवडाProtean वर onlineservices.proteantech.in → PAN → Apply Online वर जा. UTIITSL वर pan.utiitsl.com वर जा. भारतीय नागरिकासाठी (फॉर्म 93) किंवा भारताचे नागरिक नसलेल्यांसाठी (फॉर्म 95) नवीन पॅनचा फॉर्म निवडा. तुमचे नाव, ईमेल आणि मोबाइल भरा.
स्क्रीनवर टोकन नंबर दिसला की काम झाले असे समजा. तो लिहून ठेवा: त्याने तुम्ही अर्ज सेव्ह करून नंतर पूर्ण करू शकता.
-
फॉर्म अगदी पासपोर्टप्रमाणे भरापासपोर्टवर छापलेले नाव आणि जन्मतारीख वापरा. कार्ड परदेशात पोस्टाने हवे असेल, तर पत्रव्यवहाराचा पत्ता म्हणून तुमचा परदेशी पत्ता द्या. NRI आणि RNOR नी पासपोर्ट नंबर भरलाच पाहिजे; फॉर्म 95 च्या अर्जदारांनी त्यांचा TIN भरलाच पाहिजे. तुमचा मोबाइल नंबर देश कोडसह भरा.
पोर्टल तुम्हाला AO कोड (तुमच्या टॅक्स कार्यालयाचा कोड) निवडायला मदत करते. अनिवासी लोक आंतरराष्ट्रीय टॅक्स कार्यालयांच्या कार्यक्षेत्रात येऊ शकतात. कोणता कोड निवडायचा याची खात्री नसेल, तर सबमिट करण्यापूर्वी Protean किंवा UTIITSL ला विचारा.
पोर्टलवर फॉरमॅट एरर दिसल्यास: त्यात सांगितलेली जागा दुरुस्त करा आणि पुन्हा सबमिट करा.
-
तुमची कागदपत्रे तयार कराकागदपत्रांचा तक्ता पाहून कागदपत्रे जुळवा. फॉर्म, ओळखीचा पुरावा आणि पत्त्याचा पुरावा यांवर नाव सारखेच आहे याची खात्री करा. कोणतेही परदेशी राष्ट्रीय ओळखपत्र, TIN चे कागदपत्र किंवा जन्म दाखला पाठवण्यापूर्वी त्यावर ॲपोस्टिल किंवा साक्षांकन करून घ्या.
तुमच्या बँक स्टेटमेंटवर नाव लहान किंवा वेगळे असल्यास: पासपोर्टवर तुमचा सध्याचा पत्ता असेल, तर त्याऐवजी पासपोर्टच पत्त्याचा पुरावा म्हणून वापरा.
-
कार्ड की फक्त e-PAN ते निवडा, मग पैसे भराफीचा तक्ता पाहा. तुमचा देश यादीत असेल तर कार्ड किंवा नेट बँकिंगने भरा, नाहीतर मुंबईत देय असलेल्या डिमांड ड्राफ्टने भरा.
15 अंकी पोचपावती नंबर असलेली पोचपावती मिळाली की काम झाले असे समजा. ती सेव्ह करा किंवा प्रिंट करा.
पेमेंट अयशस्वी झाल्यास: नवीन अर्ज सुरू करू नका. रक्कम कापली गेली का ते तपासा, मग टोकन नंबरने परत या आणि दुसरे कार्ड किंवा डिमांड ड्राफ्टचा पर्याय वापरून पाहा.
-
डिजिटल सही करा, किंवा कागद कुरिअरने पाठवातुम्ही DSC किंवा e-Sign ने सही केली असेल, तर काहीही पोस्टाने पाठवायची गरज नाही. नाहीतर पोचपावती प्रिंट करा आणि दोन अलीकडचे रंगीत फोटो चिकटवा. डाव्या फोटोवर अशी सही करा की ती फोटो आणि फॉर्म दोन्हीवर येईल. उजवा फोटो स्वच्छ ठेवा.
ती तुमच्या कागदपत्रांच्या प्रती (आणि डिमांड ड्राफ्ट असल्यास तो) सोबत या पत्त्यावर पाठवा: Income Tax PAN Services Unit, Protean eGov Technologies Ltd, 4th Floor, Sapphire Chambers, Baner Road, Baner, Pune 411045. पाकिटावर "APPLICATION FOR PAN – N-[15 अंकी पोचपावती नंबर]" लिहा. Protean च्या पानांवर पुण्याचे एकापेक्षा जास्त पत्ते दिसतात, म्हणून तुमच्या पोचपावतीवर वेगळा पत्ता छापलेला असेल, तर तोच वापरा.
ऑनलाइन अर्जानंतर 15 दिवसांत कागद Protean कडे पोहोचले पाहिजेत. ट्रॅक करता येणारे आंतरराष्ट्रीय कुरिअर वापरा आणि लवकर पाठवा.
-
तुमचा अर्ज ट्रॅक कराProtean वर 15 अंकी पोचपावती नंबरने, किंवा UTIITSL वर कूपन नंबरने ट्रॅक करा. तुम्ही Protean ला 020-27218080 वर फोनही करू शकता (परदेशातून +91 20 2721 8080 डायल करा). पॅन अर्जाचे स्टेटस तपासा →
परदेशात पॅन कार्ड किंवा e-PAN कसे मिळते?
पॅन मिळाला की तुम्हाला ईमेलने e-PAN येतो. e-PAN म्हणजे डिजिटल सही असलेला इलेक्ट्रॉनिक पॅन. तो स्वतःच वैध आहे, त्यामुळे बँक, ब्रोकर किंवा मालमत्तेच्या व्यवहारांसाठी तुम्ही तो लगेच वापरू शकता.
तुम्ही परदेशी पत्त्यावर कार्डसाठी पैसे भरले असतील, तर ते तुम्ही दिलेल्या पत्त्यावर पोस्टाने पाठवले जाते. आंतरराष्ट्रीय पोस्टाला वेळ लागू शकतो, आणि आम्ही पोहोचण्याची नक्की वेळ सांगू शकत नाही. तुम्ही फक्त e-PAN निवडले असेल, तर कार्ड येत नाही; नंतर रीप्रिंट म्हणून ते मागवता येते.
e-PAN ची PDF दोन ठिकाणी सेव्ह करा, उदा. तुमचा ईमेल आणि क्लाउड फोल्डर. थोड्या काळासाठी तुम्ही ती पुन्हा मोफत डाउनलोड करू शकता, आणि त्यानंतर ₹8.26 लागतात. e-PAN कार्ड डाउनलोड करा → PDF तुमच्या जन्मतारखेने उघडते; आमचा e-PAN PDF पासवर्ड मदतनीस त्याचा फॉरमॅट दाखवतो (आधी दिवस, अमेरिकन पद्धतीने नाही).
NRI नी पॅन आधारशी लिंक करावा लागतो का, आणि काही NRI चे पॅन "निष्क्रिय" का दिसतात?
अनिवासी आणि भारताचे नागरिक नसलेले लोक पॅन–आधार लिंकिंगमधून सूट असलेले आहेत. आसाम, जम्मू आणि काश्मीर आणि मेघालयचे रहिवासी, तसेच 80 किंवा अधिक वयाच्या व्यक्तींनाही सूट आहे.
"प्रत्येक NRI ने पॅन आधारशी लिंक केलाच पाहिजे, नाहीतर पॅन बंद होतो." अनिवासींना लिंकिंगमधून सूट आहे. बातम्यांनुसार, विभागाने जुलै 2023 मध्ये हे स्पष्ट केले. निष्क्रिय दिसणाऱ्या अनेक NRI पॅनमध्ये लिंक नसणे हे कारण नव्हते, तर टॅक्सच्या नोंदीतील जुनी निवासी स्थिती हे कारण होते.
असे का होते
बातम्यांनुसार, जुलै 2023 मध्ये आयकर विभागाने ही अडचण समजावून सांगितली. विभागाने निवासी स्थिती दोन गोष्टींवरून ठरवली. मागील तीन कर निर्धारण वर्षांपैकी कोणत्याही वर्षी तुम्ही इनकम टॅक्स रिटर्न भरला होता का? किंवा तुम्ही तुमच्या Jurisdictional Assessing Officer (JAO) ला तुमची स्थिती कळवली होती का? यांपैकी काहीच न केलेल्या NRI ना निवासी मानले गेले. त्यांचे लिंक नसलेले पॅन निष्क्रिय केले गेले.
निवासी म्हणून अर्ज करून कधीच स्थिती अपडेट न केलेल्या OCI कार्डधारक आणि परदेशी नागरिकांनाही हेच लागू झाले. विभागाने असेही सांगितले की निष्क्रिय पॅन असला तरी तुम्ही टॅक्स रिटर्न भरू शकता.
निष्क्रिय पॅन म्हणजे टॅक्स रिफंड नाही, त्या काळासाठी रिफंडवर व्याज नाही, आणि जास्त TDS किंवा TCS. निष्क्रिय पॅन: परिणाम आणि पुन्हा सुरू करणे →
- e-Filing पोर्टलवर तुमच्या पॅनचे स्टेटस तपासा
- तुमचा Jurisdictional Assessing Officer (JAO) शोधा
- तुम्ही अनिवासी असल्याचा पुरावा तुमच्याकडे आहे का? नाही: आधी प्रवासाचे शिक्के असलेली पासपोर्टची पाने, व्हिसा किंवा निवास परवाना गोळा करा
- पुराव्यासह JAO ला तुमची निवासी स्थिती अपडेट करायला सांगा
- पॅन डेटाबेसमध्ये स्थिती अपडेट झाली
-
तुमचा पॅन निष्क्रिय आहे का ते तपासा
incometax.gov.in वर "Verify Your PAN" किंवा "Link Aadhaar Status" सेवा वापरा. आमच्या मार्गदर्शकात पॅन ऑनलाइन कसा पडताळायचा ते दाखवले आहे. बँक किंवा ब्रोकरही तुम्हाला सांगू शकतात, उदा. TDS वाढतो तेव्हा.
पोर्टलने तुमचा पॅन "Active" (चालू) दाखवला, किंवा तो निष्क्रिय असल्याचे सांगितले, की काम झाले असे समजा.
-
तुमचा Jurisdictional Assessing Officer शोधातुमचा JAO (याला AO असेही म्हणतात) म्हणजे तुमच्या पॅनशी जोडलेला टॅक्स अधिकारी. e-Filing पोर्टलवर "Know Your AO" ही सेवा आहे. तुमचा AO कोड आणि कार्यक्षेत्र शोधा →
-
JAO ला तुमची निवासी स्थिती अपडेट करायला सांगा
तुमचा पॅन आणि तुम्ही परदेशात राहता हे दाखवणारी कागदपत्रे देऊन JAO ला लिहा. प्रवासाचे शिक्के असलेली पासपोर्टची पाने, व्हिसा किंवा निवास परवाना, आणि परदेशातील टॅक्स रेसिडेन्सी सर्टिफिकेट ही उपयोगी उदाहरणे आहेत. आम्हाला अधिकृत यादी दिसलेली नाही, म्हणून तुमचा भारताबाहेरचा मुक्काम स्पष्टपणे दाखवणारे कागद द्या.
उत्तर न आल्यास: लेखी पाठपुरावा करा, आणि प्रती जपून ठेवा. CA (चार्टर्ड अकाउंटंट) सुद्धा तुमच्यासाठी हे काम करू शकतो.
भारतात उत्पन्न असताना अनिवासी म्हणून भारतीय इनकम टॅक्स रिटर्न भरल्यानेही तुमची स्थिती नोंदीत येते. तुम्ही भारतात परत येऊन निवासी झालात, तर लिंकिंग तुम्हाला पुन्हा लागू होण्याची शक्यता आहे. पॅन आधारशी लिंक करा →
परदेशात गेल्यानंतर पॅनवरील पत्ता किंवा माहिती कशी अपडेट करायची?
नवीन परदेशी पत्ता, नाव किंवा फोटो असे पॅनच्या माहितीतील बदल Protean किंवा UTIITSL वर फॉर्म CR-01 ने होतात. परदेशी पत्त्यावर पोस्टाने येणाऱ्या कार्डचा खर्च भारतातील पत्त्यापेक्षा जास्त असतो; पैसे भरण्यापूर्वी पोर्टल फी दाखवते. नवीन पत्त्याचा पुरावा कागदपत्रांच्या तक्त्यातून द्या. पॅन दुरुस्ती कशी होते →
निवासी स्थितीचे वेगळे आहे. बातम्यांनुसार, विभागाच्या 2023 च्या स्पष्टीकरणात लोकांना त्यांच्या JAO ला कळवायला सांगितले आहे, जसे वर दाखवले आहे.
परदेशात असताना पॅन कार्ड हरवले तर?
तुमचा पॅन नंबर बदलत नाही. नवीन पॅनसाठी अर्ज करू नका; दोन पॅन ठेवायला परवानगी नाही. त्याऐवजी:
- Protean किंवा UTIITSL वरून तुमच्या ईमेलवर e-PAN डाउनलोड करा. e-PAN कार्ड डाउनलोड करा →
- कार्डचे रीप्रिंट मागवा. परदेशी पत्त्यावर त्यासाठी ₹959 आणि भारतात ₹50 लागतात. हरवलेला किंवा खराब पॅन: रीप्रिंट →
- नंबर विसरलात? जुने टॅक्स रिटर्न, बँक किंवा ब्रोकरचे स्टेटमेंट पाहा, किंवा e-Filing च्या सेवा वापरा. तुमचा पॅन नंबर शोधा →
काय चुकू शकते, आणि ते कसे दुरुस्त करायचे?
| तुमची परिस्थिती | याचा साधारण अर्थ | काय करावे |
|---|---|---|
| परदेशातून कार्ड पेमेंट नाकारले गेले | कार्ड किंवा नेट बँकिंगसाठी Protean च्या यादीत तुमचा देश नसू शकतो | मुंबईत देय असलेल्या डिमांड ड्राफ्टने भरा, किंवा Protean शी संपर्क करा. टोकन नंबरने अर्ज पुढे सुरू करा. |
| परदेशी ओळखपत्र किंवा जन्म दाखला स्वीकारला नाही | त्यावर ॲपोस्टिल किंवा भारतीय मिशनचे साक्षांकन नव्हते | साक्षांकन करून घ्या, किंवा तुमचा पासपोर्ट वापरा, जो ओळख, जन्मतारीख आणि पत्ता तिन्हींचा पुरावा आहे. |
| स्टेटसमध्ये कागदपत्रे मिळाली नाहीत असे दिसते | कुरिअरला उशीर झाला, किंवा कागद 15 दिवसांनंतर पोहोचले | कुरिअर ट्रॅकिंग तपासा. पोचपावती नंबर घेऊन Protean ला फोन करा. |
| e-KYC किंवा e-Sign अयशस्वी होते | तुमच्याकडे आधार नाही, किंवा त्याला लिंक भारतीय मोबाइलवर OTP मिळत नाहीत | स्कॅन केलेल्या कागदपत्रांसह DSC वापरा, किंवा कुरिअरने कागदी मार्ग वापरा. |
| OCI कार्डधारकाने फॉर्म 93 वर अर्ज केला | चुकीचा फॉर्म: OCI कार्डधारक परदेशी नागरिक असतात | लगेच Protean किंवा UTIITSL शी संपर्क करा. फॉर्म 95 वर नवीन अर्ज करावा लागू शकतो. |
| NRI चा पॅन निष्क्रिय दिसतो | टॅक्सच्या नोंदीत तुम्ही अजूनही निवासी आहात | पुराव्यासह तुमच्या JAO ला निवासी स्थिती अपडेट करायला सांगा. कसे ते पाहा. |
| परदेशात पाठवलेले कार्ड आले नाही | आंतरराष्ट्रीय पोस्ट हळू आहे, किंवा पत्ता अपूर्ण होता | तोपर्यंत e-PAN वापरा. कार्ड कधीच आले नाही, तर Protean किंवा UTIITSL शी संपर्क करा, किंवा रीप्रिंट मागवा (परदेशात ₹959). |
| बँक स्टेटमेंटवरील नाव पासपोर्टपेक्षा वेगळे आहे | फॉर्म, ओळखीचा पुरावा आणि पत्त्याचा पुरावा यांवर नाव जुळले पाहिजे | फॉर्म पासपोर्टप्रमाणे भरा आणि शक्य असल्यास पासपोर्टच पत्त्याचा पुरावा म्हणून वापरा. |
| परदेशात जाण्यापूर्वीच तुमच्याकडे पॅन होता | तुम्हाला नवीन पॅन लागत नाही | जुना पॅनच ठेवा. चुकून दुसरा पॅन मिळाला असेल, तर जास्तीचा पॅन सरेंडर करा. |
परदेशातून: छोटी यादी
- परदेशातून तुम्ही सगळे काम ऑनलाइन करू शकता: अर्ज, पेमेंट, ट्रॅकिंग, e-PAN डाउनलोड, माहिती दुरुस्ती आणि रीप्रिंट मागवणे.
- साधारणपणे भारतात यावे लागत नाही. कागदी कागदपत्रे कुरिअरने पुण्यातील Protean कडे जातात.
- OTP: आधार OTP फक्त आधारला लिंक भारतीय मोबाइलवरच येतात. तो नसेल, तर DSC किंवा कागदी मार्ग वापरा.
- परदेशातून फोन: Protean 020-27218080, UTIITSL 033-40802999. टोल-फ्री नंबर भारताबाहेरून कदाचित लागणार नाहीत.
प्रदेश बरोबर नाही?
परदेशातील लोकांना लक्ष्य करणाऱ्या फसवणुकी
- परदेशात पोस्टाने येणाऱ्या कार्डसाठी अधिकृत फी जास्तीत जास्त ₹1,017 आहे. डॉलर किंवा पाउंडमध्ये मोठी फी घेणारे "NRI PAN एजंट" स्वतःचे सेवा शुल्क जोडतात, आणि काही खरे नसतात.
- फक्त proteantech.in किंवा utiitsl.com वरच अर्ज करा. पैसे भरण्यापूर्वी ॲड्रेस बार तपासा.
- "तुमचा पॅन ब्लॉक झाला आहे, आता पैसे भरा" असे सांगणारा कोणताही कॉल, ईमेल किंवा मेसेज ही धोक्याची घंटा समजा. तुमच्या पॅनचे स्टेटस स्वतः incometax.gov.in वर तपासा.
- OTP मागणारा कोणताही कॉल किंवा मेसेज ही धोक्याची घंटा समजा. आधार किंवा e-Sign चा OTP कधीही शेअर करू नका.
- पासपोर्टचे स्कॅन WhatsApp वर अनोळखी लोकांना पाठवू नका. प्रत द्यावीच लागली, तर त्यावर उद्देश आणि तारीख लिहा.
- भारतीय फसवणुकीच्या साइटवर पैसे गमावले? cybercrime.gov.in वर तक्रार करा, किंवा तुमच्याकडे भारतीय फोन लाइन असेल तर 1930 वर फोन करा. पॅन फसवणूक आणि गैरवापर →
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
NRI ने कोणता पॅन फॉर्म वापरावा?
भारतीय नागरिक असलेला NRI फॉर्म 93 वापरतो, भारतात राहणारे भारतीय वापरतात तोच फॉर्म. NRI आणि RNOR साठी पासपोर्ट नंबर बंधनकारक आहे.
OCI कार्डधारक कोणता फॉर्म वापरतो?
OCI कार्डधारक परदेशी नागरिक असतो, म्हणून तो फॉर्म 95 वापरतो. OCI कार्ड ओळख, जन्मतारीख आणि पत्ता यांचा पुरावा म्हणून चालू शकते. त्याच्या देशाचा TIN बंधनकारक आहे.
NRI च्या पॅन अर्जासाठी आधार बंधनकारक आहे का?
नाही. सूट असलेल्या गटांशिवाय इतरांसाठी आधार बंधनकारक आहे, आणि अनिवासी व भारताचे नागरिक नसलेल्यांना सूट आहे. तुमच्याकडे आधार असेल, तर ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा म्हणून तुम्ही तो तरीही वापरू शकता.
NRI पत्त्याचा कोणता पुरावा देऊ शकतो?
भारतीय पासपोर्ट, तुमच्या राहण्याच्या देशातील बँक खात्याचे स्टेटमेंट, किंवा भारतातील तुमच्या NRE बँक खात्याचे स्टेटमेंट.
पॅन कार्ड परदेशात पाठवले तर किती खर्च येतो?
GST सह ₹1,017, किंवा पेपरलेस अर्ज केल्यास ₹1,011. ईमेलने येणाऱ्या फक्त e-PAN साठी ₹72 लागतात, किंवा पेपरलेससाठी ₹66.
भारतीय मोबाइल नंबरशिवाय परदेशातून पॅनसाठी अर्ज करता येतो का?
हो. तुमचा परदेशी मोबाइल नंबर देश कोडसह द्या. आधारला लिंक मोबाइल हाताशी नसेल तर आधार OTP चे पर्याय चालणार नाहीत, म्हणून स्कॅन केलेल्या कागदपत्रांसह DSC वापरा, किंवा कागदी कागदपत्रे कुरिअरने Protean ला पाठवा.
माझ्या परदेशी कागदपत्रांवर ॲपोस्टिल लागते का?
परदेशी राष्ट्रीय ओळखपत्र, Taxpayer ID किंवा जन्म दाखला यांवर ॲपोस्टिल हवे. किंवा भारतीय दूतावास, उच्चायुक्तालय, वाणिज्य दूतावास किंवा भारतीय शेड्यूल्ड बँकेच्या परदेशातील शाखेकडून त्याचे साक्षांकन करून घेता येते. पासपोर्ट पुरावा म्हणून वापरल्यास हे टळते.
NRI नी पॅन आधारशी लिंक करावा लागतो का?
नाही. अनिवासींना लिंकिंगमधून सूट आहे. पण टॅक्स विभागाच्या नोंदीत तुम्ही अजूनही निवासी असाल, तर तुमचा पॅन निष्क्रिय दिसू शकतो. पुराव्यासह तुमच्या Jurisdictional Assessing Officer ला तुमची निवासी स्थिती अपडेट करायला सांगा.
माझा पॅन निष्क्रिय असेल तर मी इनकम टॅक्स रिटर्न भरू शकतो का?
हो. बातम्यांनुसार, आयकर विभागाने जुलै 2023 मध्ये सांगितले की पॅन निष्क्रिय असला तरी तुम्ही रिटर्न भरू शकता. तो निष्क्रिय असेपर्यंत रिफंड दिले जात नाहीत आणि त्या काळासाठी रिफंडवर व्याज मिळत नाही.
परदेशात गेल्यावर NRI नी पॅन सरेंडर करावा लागतो का?
असे बंधन घालणारा कोणताही अधिकृत नियम आम्हाला सापडला नाही. अधिकृत फॉर्ममध्ये NRI कडे पॅन असेल आणि ते पासपोर्ट नंबर देतील असे गृहीत धरले आहे. तुमचा पॅन ठेवा आणि तुमची निवासी स्थिती अपडेट करा.
मी भारतीय नागरिकत्व सोडले. मला नवीन पॅन लागेल का?
नाही. एका व्यक्तीकडे एकच पॅन असू शकतो, आणि नंबर बदलत नाही. तुमचा जुनाच पॅन वापरत राहा, गरज असल्यास फॉर्म CR-01 ने तुमची माहिती अपडेट करा, आणि तुमच्या JAO ला तुमची स्थिती कळवा.
परदेशात पॅन कार्ड हरवले तर ते कसे मिळवायचे?
तुमच्या ईमेलवर e-PAN डाउनलोड करा, किंवा रीप्रिंट मागवा. परदेशी पत्त्यावर पोस्टाने येणाऱ्या रीप्रिंटसाठी ₹959 लागतात. नवीन पॅनसाठी अर्ज करू नका.
थोडक्यात
फॉर्म तुमच्या पासपोर्टवरून ठरतो: परदेशातील भारतीय नागरिक फॉर्म 93 वापरतात, आणि OCI कार्डधारक व इतर परदेशी नागरिक TIN सह फॉर्म 95 वापरतात. तुम्हाला आधार लागत नाही. जास्तीत जास्त ₹1,017 भरा, किंवा फक्त e-PAN साठी ₹72. आधीचा पॅन निष्क्रिय दिसत असेल, तर तुमच्या JAO कडून निवासी स्थिती अपडेट करून घ्या. मदतीसाठी Protean ला 020-27218080 वर किंवा UTIITSL ला 033-40802999 वर फोन करा.
स्रोत
- Income Tax Department – PAN (Forms 93, 95, 96, fees, TIN, attestation) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Income Tax Department – Annex G document table (Form 95 documents) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Income Tax Department – FAQs on Forms 93, 94, 95 and 96 (passport, TIN, Aadhaar, fees) (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Protean – Online Form 95/96: fees, payment from abroad, documents, 15-day rule (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Protean – Online Form 93/94: paperless modes, fees, payment from abroad (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
- Business Today (news) – Income Tax Department clarification on inoperative PANs of NRIs and OCIs, 18 Jul 2023 (इंग्रजीत, पाहिले 16 ऑक्टोबर 2026)
पानाचा इतिहास: 16 ऑक्टोबर 2026, पहिली आवृत्ती. 16 ऑक्टोबर 2026, अंतिम तपासणी: Protean फॉर्म 93/95 ची फी, पेमेंट आणि पत्त्याची माहिती पुन्हा तपासली; परदेशी पत्त्यांसाठी फक्त-e-PAN बद्दल टीप; फॉर्म शोधक, पासवर्ड मदतनीस आणि NRI साठी आधार यांच्या लिंक जोडल्या.