સ્વતંત્ર માર્ગદર્શિકા · આ આવકવેરા વિભાગ, Protean કે UTIITSL નથી · અમે ક્યારેય તમારો પાન, આધાર નંબર કે OTP માંગતા નથી.
તમારા પાન કાર્ડનો દુરુપયોગ થાય તો શું કરવું?
જો તમારા પૈસા ગયા હોય, તો તરત સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર કૉલ કરો અથવા cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરો. તમે ક્યારેય ન લીધેલી લોન માટે ધિરાણકર્તા અને ક્રેડિટ બ્યુરો પાસે વાંધો નોંધાવો. જે આવક તમે ઓળખતા ન હો, તેના માટે e-Filing પોર્ટલ પર તમારા AIS માં ફીડબેક આપો. નકલી ટેક્સ ઈમેલ [email protected] પર ફૉરવર્ડ કરો. તપાસ કરવાનો કોઈ ખર્ચ નથી.
- પૈસા ગયા
- 1930 પર કૉલ કરો અથવા cybercrime.gov.in
- તપાસનો ખર્ચ
- ₹0 (AIS, GST સર્ચ, વર્ષનો ક્રેડિટ રિપોર્ટ)
- નકલી ટેક્સ ઈમેલ
- [email protected]
- ક્રેડિટ વાંધો
- 30 દિવસની મર્યાદા (RBI નું માળખું)
- ખોટી ટેક્સ એન્ટ્રી
- AIS ફીડબેક + તમારા AO
આ પેજ પર
પાનને લગતી કઈ છેતરપિંડીઓ નોંધાઈ છે?
પાન છેતરપિંડી સામાન્ય રીતે બે રીતે થાય છે. કાં તો કોઈ તમને છેતરીને તમારી વિગતો લઈ લે છે, કાં તો કોઈ તમારી જાણ વગર તમારા પાનની વિગતો વાપરે છે. આ કોષ્ટકમાં ફક્ત એ જ રીતો છે જેના વિશે સત્તાવાર સંસ્થાઓએ ચેતવણી આપી છે કે સમાચારમાં અહેવાલ આવ્યા છે.
| છેતરપિંડી | શું નોંધાયું | કોણે ચેતવણી આપી |
|---|---|---|
| "તમારો પાન અપડેટ કરો, નહીં તો ખાતું બંધ થઈ જશે" મેસેજ | અહેવાલો મુજબ, મેસેજમાં India Post Payments Bank ના ગ્રાહકોને કહેવાયું કે લિંકથી પાન અપડેટ નહીં કરો તો 24 કલાકમાં ખાતું બંધ થઈ જશે. | PIB Fact Check (અહેવાલ જાન્યુઆરી 2025) |
| નકલી "તમારો e-PAN ડાઉનલોડ કરો" ઈમેલ | એક ઈમેલમાં લિંક કે અટૅચમેન્ટથી e-PAN ડાઉનલોડ કરવાની ઑફર હતી. તેને અંગત વિગતો મેળવવાનો ફિશિંગ પ્રયાસ કહેવાયો. | PIB Fact Check (અહેવાલ માર્ચ 2026) |
| નકલી "PAN 2.0" ઈમેલ | ઈમેલમાં દાવો હતો કે QR કોડવાળો નવો પાન તૈયાર છે, અને લિંક સરકારી પોર્ટલની નકલ કરતી સાઇટ પર લઈ જતી હતી. | PIB Fact Check (અહેવાલ જુલાઈ 2025) |
| "રિફંડ બાકી છે" SMS કે ઈમેલ | મેસેજમાં કહેવાયું કે ટેક્સ રિફંડ રાહ જોઈ રહ્યું છે, લોકોને ક્લિક કરવા કહ્યું, પછી બેંકની વિગતો, પાન કે OTP માંગ્યા. | આવકવેરા વિભાગની ચેતવણી (અહેવાલ ફેબ્રુઆરી 2026); વિભાગનું ફિશિંગ પેજ |
| બીજાના પાન પર લીધેલી લોન | લોકોએ જણાવ્યું છે કે તેમના ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં એવી લોન દેખાઈ જે તેમણે ક્યારેય લીધી ન હતી, અને જે તેમના પાનની વિગતો સાથે જોડાયેલી હતી. | સમાચાર અહેવાલો (ઉદાહરણ: એપ્રિલ 2026) |
| નકલી GST નોંધણી | છેતરપિંડી કરનારાઓએ બીજા લોકોના પાન અને આધાર નંબરથી, તેમની જાણ વગર, GST નોંધણી મેળવી. | CBIC GST Instruction No. 01/2023 (4 મે 2023) |
સાચા PAN 2.0 પ્રોજેક્ટમાં તમારે ફરી અરજી કરવાની જરૂર નથી. સરકારના PAN 2.0 FAQ મુજબ હાલનાં માન્ય પાન કાર્ડ માન્ય જ રહેશે. "તમારો જૂનો પાન બંધ થશે, PAN 2.0 અહીંથી ડાઉનલોડ કરો" એવો કોઈ પણ મેસેજ ખતરાની નિશાની છે. PAN 2.0 શું છે →
"ફક્ત મારા પાન નંબરથી છેતરપિંડી કરનાર કંઈ કરી શકે નહીં." આ સાચું નથી. CBIC ની 2023 ની એક સૂચના કહે છે કે બીજા લોકોના પાન અને આધાર નંબર પર નકલી GST નોંધણી મેળવાઈ હતી. સમાચાર અહેવાલોમાં પણ લોકોના પાનની વિગતોથી તેમના નામે લોન લેવાયાના કિસ્સા છે. પાનને બેંક ખાતા નંબર જેવો ગણો: જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં જ આપો.
તમારા પાનનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે તે કેવી રીતે ખબર પડે?
દુરુપયોગ મહિનાઓ પછી પણ દેખાઈ શકે છે. આ નિશાનીઓ પર ધ્યાન રાખો:
- એવી EMI, બાકી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ વિશે કૉલ કે મેસેજ, જેના માટે તમે ક્યારેય અરજી કરી નથી.
- તમારા ક્રેડિટ સ્કોરમાં અચાનક ઘટાડો, કે એવી લોન ઇન્ક્વાયરી જે તમે ઓળખતા નથી.
- તમારા AIS માં એવી આવક, TDS (સ્રોત પર કપાયેલો ટેક્સ) કે મોટી ખરીદી જે તમારી નથી.
- એવી આવક, જમા રકમ કે મિલકત વિશે ટેક્સ નોટિસ જેના વિશે તમે કંઈ જાણતા નથી.
- GST નોટિસ, કે તમારા નામે એવી GST નોંધણી જે તમે ક્યારેય કરાવી નથી.
- તમે ન માંગેલા OTP, કે તમારો e-Filing પાસવર્ડ બદલાયો હોવાનો ઈમેલ.
આમાંથી કોઈ એક નિશાની એકલી છેતરપિંડી સાબિત કરતી નથી. બેંકની ભૂલ કે પાનની ગડબડ પણ આવી જ દેખાઈ શકે છે. નીચેનાં સ્ટેપથી શાંતિથી તપાસ કરો.
તમારા પાનનો દુરુપયોગ થયો છે કે નહીં તે કેવી રીતે તપાસવું?
આ ત્રણ તપાસ કરો. ત્રણેય મફત છે. વર્ષમાં એક વાર કરો, અને ચેતવણીની કોઈ નિશાની દેખાય તો તરત કરો.
- e-Filing પોર્ટલ પર લૉગિન કરો અને તમારો AIS ખોલો
- પોર્ટલ તમારા પાન પર નોંધાયેલી આવક, TDS અને મોટા વ્યવહારો બતાવે છે
- ક્રેડિટ બ્યુરો પાસેથી તમારો વર્ષનો મફત ક્રેડિટ રિપોર્ટ મેળવો
- GST પોર્ટલ પર તમારો પાન સર્ચ કરો
- શું દરેક એન્ટ્રી, લોન અને GST નોંધણી તમારી છે? ના: શું કરવું નાં સ્ટેપ અનુસરો
- બધું બરાબર: વર્ષમાં એક વાર આ તપાસ ફરી કરો
-
તમારો AIS અને Form 26AS તપાસોincometax.gov.in પર લૉગિન કરો. ડૅશબોર્ડ મેનૂમાંથી Annual Information Statement (AIS) ખોલો. નાણાકીય વર્ષ પસંદ કરો. AIS માં તમારા પાન પર નોંધાયેલો પગાર, વ્યાજ, TDS, શેર અને મિલકતના સોદા અને બીજા મોટા વ્યવહારો દેખાય છે.
ચૂકવનારાઓ અને બેંકોનાં નામ જુઓ. જે કંપનીમાં તમે ક્યારેય કામ કર્યું નથી ત્યાંથી પગાર, કે જે બેંક તમે ક્યારેય વાપરી નથી તે, ચેતવણીની નિશાની છે. Form 26AS, જે e-Filing પરથી લિંક થયેલી TRACES સાઇટ પર છે, હવે ફક્ત TDS અને TCS (સ્રોત પર વસૂલાયેલો ટેક્સ) બતાવે છે. ડાઉનલોડ કરેલી AIS અને Form 26AS ની PDF પાસવર્ડથી સુરક્ષિત હોય છે. AIS ની PDF નાના અક્ષરોમાં તમારો પાન અને સાથે તમારી જન્મતારીખ (DDMMYYYY) લખવાથી ખૂલે છે. અમારું ફાઇલ અનલૉક ટૂલ તમારા બ્રાઉઝરમાં જ પાસવર્ડ બનાવી આપે છે.
જ્યારે દરેક નોંધાયેલી એન્ટ્રી સ્રોતના નામ અને રકમ સાથે દેખાય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
જો લૉગિન ન થાય: પોર્ટલ પર "Forgot Password" વાપરો. આધારને યુઝર ID તરીકે વાપરીને લૉગિન ત્યારે જ થાય છે જ્યારે પાન અને આધાર લિંક હોય. તમે ન માંગ્યો હોય એવો પાસવર્ડ રીસેટ ઈમેલ આવે, તો કદાચ કોઈ તમારા ખાતામાં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
-
તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ મેળવોભારતમાં ચાર ક્રેડિટ બ્યુરો છે: TransUnion CIBIL, Experian, Equifax અને CRIF High Mark. RBI ના નિયમો મુજબ તમે દરેક બ્યુરો પાસેથી દર કૅલેન્ડર વર્ષે એક મફત પૂરો ક્રેડિટ રિપોર્ટ તમારા સ્કોર સાથે મેળવી શકો છો. તે બ્યુરોની પોતાની વેબસાઇટ પર માંગો. ધિરાણકર્તાઓ લોનને તમારી સાથે મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે તમારો પાન વાપરે છે.
લોન, કાર્ડ અને "enquiries" (ઇન્ક્વાયરી) ની યાદી વાંચો. ઇન્ક્વાયરી એટલે કોઈ અરજી પછી ધિરાણકર્તાએ તમારો રેકૉર્ડ તપાસ્યો હોય. જે ઇન્ક્વાયરી તમે કરાવી ન હોય, તેનો અર્થ એ હોઈ શકે કે કોઈએ તમારા નામે અરજી કરી છે.
જ્યારે રિપોર્ટમાં તમારી બધી લોન અને કાર્ડ દેખાય, અને તેનાથી વધારે કંઈ નહીં, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
જો બ્યુરોને તમારો રેકૉર્ડ ન મળે: કદાચ તમારી હજી કોઈ ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી નથી. જો તમે ક્યારેય ઉધાર લીધું ન હોય તો આ સામાન્ય છે.
-
GST પોર્ટલ પર તમારો પાન સર્ચ કરોgst.gov.in → Search Taxpayer → Search by PAN પર જાઓ. આ લખતી વખતે, આ સર્ચ લૉગિન વગર ચાલે છે. તમારો પાન અને કૅપ્ચા લખો. પોર્ટલ તે પાન પરની GST નોંધણીઓ (GSTIN), દરેકના રાજ્ય અને સ્ટેટસ સાથે બતાવે છે.
જ્યારે "no records" દેખાય, કે ફક્ત તમે જાતે કરાવેલી નોંધણીઓ દેખાય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
જો કોઈ અજાણ્યો GSTIN દેખાય: તેનો નંબર, રાજ્ય અને સ્ટેટસ નોંધી લો, અને સ્ક્રીનશૉટ લો. પછી નીચે GST નાં સ્ટેપ જુઓ.
કોઈ પાન માન્ય છે અને નામ સાથે મેળ ખાય છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવી છે? e-Filing પરની મફત "Verify Your PAN" સેવા આ કામ કરે છે. તે ફક્ત માહિતી માટે છે અને તેમાં પાન, નામ, જન્મતારીખ અને મોબાઇલ જોઈએ. પાન કેવી રીતે ચકાસવો →
શું થયું? તમારું આગળનું સ્ટેપ શોધો
તમારી સાથે શું થયું તે પસંદ કરો. જવાબ બતાવશે કે પહેલાં શું કરવું.
| શું થયું | પહેલાં આ કરો |
|---|---|
| નકલી મેસેજ આવ્યો, ક્લિક ન કર્યું | ફરિયાદ કરો અને ડિલીટ કરો |
| ક્લિક કર્યું કે વિગતો આપી, પૈસા ગયા નથી | પાસવર્ડ બદલો, બેંકને જણાવો |
| પૈસા ગયા | તરત 1930 પર કૉલ કરો કે cybercrime.gov.in વાપરો |
| ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં અજાણી લોન કે કાર્ડ | ધિરાણકર્તા અને બ્યુરો પાસે વાંધો નોંધાવો |
| અજાણી આવક કે TDS, કે ટેક્સ નોટિસ | AIS ફીડબેક, પછી તમારા AO |
| તમારા પાન પર અજાણી GST નોંધણી | GST ઑફિસ અને પોલીસને ફરિયાદ |
| આપેલી નકલની ચિંતા | ત્રણેય તપાસ કરો |
તમારા પાનનો દુરુપયોગ થયો હોય એવું લાગે તો શું કરવું?
આ ક્રમમાં પગલાં લો. તમારા કેસમાં લાગુ ન પડતાં સ્ટેપ છોડી દો. સ્ક્રીનશૉટ, પત્રો, ફરિયાદ નંબરો અને તારીખો એક ફોલ્ડરમાં રાખો.
- જવાબ આપવાનું બંધ કરો, પાસવર્ડ બદલો અને પુરાવા સાચવો
- શું તમારા ખાતામાંથી પૈસા ગયા છે? ના: પોલીસ ફરિયાદના સ્ટેપ પર જાઓ
- તરત 1930 પર કૉલ કરો કે cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરો
- પોલીસ ફરિયાદ કરો અને તેની નકલ રાખો
- નકલી લોન સામે ધિરાણકર્તા અને ક્રેડિટ બ્યુરો પાસે વાંધો નોંધાવો
- ખોટી ટેક્સ કે GST એન્ટ્રી સુધારો: AIS ફીડબેક, AO, GST ઑફિસ
- રેકૉર્ડ સુધરી ગયા: થોડા મહિના પછી ફરી તપાસો
-
અટકો, તમારાં ખાતાં સુરક્ષિત કરો અને પુરાવા સાચવોકૉલ કરનાર કે મેસેજને જવાબ ન આપો. સમસ્યા ઉકેલવા માટે કોઈ "ફી" ન ચૂકવો. ભરોસાપાત્ર ડિવાઇસ પરથી તમારા e-Filing, ઈમેલ અને નેટ બેંકિંગના પાસવર્ડ બદલો. મેસેજ, મોકલનારના નંબર, લિંક અને લોન કે GST ની કોઈ પણ વિગતના સ્ક્રીનશૉટ લો.
જ્યારે તમે નવા પાસવર્ડથી લૉગિન કરી શકો અને બીજું કોઈ ન કરી શકે, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
-
પૈસા ગયાની ફરિયાદ 1930 પર કે cybercrime.gov.in પર કરોરાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર કૉલ કરો, અથવા cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરો. તારીખ, રકમ, ટ્રાન્ઝેક્શન ID અને જે ખાતામાં પૈસા ગયા તે જણાવો. સરકાર કહે છે કે આ વ્યવસ્થાથી છેતરપિંડીની ફરિયાદ ઝડપથી થઈ શકે છે, જેથી પૈસા રોકી શકાય. પછી તમારા કાર્ડ કે પાસબુક પર છાપેલા નંબર પર બેંકને કૉલ કરો અને કાર્ડ કે નેટ બેંકિંગ બંધ કરાવો.
જ્યારે તમને ફરિયાદ નંબર કે acknowledgement નંબર મળે, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું. તે લખી લો.
જો 1930 વ્યસ્ત હોય: તરત cybercrime.gov.in પર ઑનલાઇન ફરિયાદ કરો, પછી કૉલ કરવાનો પ્રયાસ ચાલુ રાખો.
-
પોલીસ ફરિયાદ કરોતમારા સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન કે સાયબર સેલમાં લેખિત ફરિયાદ આપો. જણાવો કે તમારા પાનનો દુરુપયોગ થયો છે, શું થયું તેની યાદી આપો, અને તમારા પુરાવાની નકલો જોડો. સિક્કો મારેલી નકલ કે FIR (ફર્સ્ટ ઇન્ફર્મેશન રિપોર્ટ) નંબર માંગો. ધિરાણકર્તા, ક્રેડિટ બ્યુરો અને ટેક્સ અધિકારીઓ તે માંગી શકે છે.
જ્યારે તમારી પાસે સિક્કો મારેલી નકલ કે FIR નંબર હોય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
-
નકલી લોન સામે ધિરાણકર્તા અને ક્રેડિટ બ્યુરો પાસે વાંધો નોંધાવોધિરાણકર્તાના ગ્રિવન્સ (ફરિયાદ) ડેસ્કને લખો. જણાવો કે તમે ક્યારેય તે લોન કે કાર્ડ માટે અરજી કરી નથી, અને તેને બંધ કરવા તથા તમારો ક્રેડિટ રેકૉર્ડ સુધારવા કહો. તમારી પોલીસ કે સાયબર ક્રાઇમ ફરિયાદ જોડો. ક્રેડિટ બ્યુરોની વેબસાઇટ પર પણ વાંધો નોંધાવો.
RBI ના માળખા મુજબ, ક્રેડિટ ડેટાની ફરિયાદ નોંધાયાના 30 દિવસની અંદર ધિરાણકર્તા અને બ્યુરોએ સાથે મળીને ઉકેલવી જોઈએ. તે પછી મોડા પડેલા દરેક દિવસ માટે રોજના ₹100 નું વળતર લાગુ પડે છે. જો ધિરાણકર્તા 30 દિવસમાં જવાબ ન આપે, કે તમે તેના જવાબથી સંતુષ્ટ ન હો, તો 90 દિવસની અંદર cms.rbi.org.in પર RBI લોકપાલને ફરિયાદ કરો.
જ્યારે નવા ક્રેડિટ રિપોર્ટમાં તે લોન તમારી તરીકે ન દેખાય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
ફક્ત કૉલ બંધ કરાવવા માટે, તમે ન લીધેલી લોન ન ચૂકવો. તેના બદલે લોનના કાગળો અને તેમાં વપરાયેલા KYC દસ્તાવેજો માંગો.
-
ખોટી ટેક્સ એન્ટ્રી સુધારોAIS માં તે એન્ટ્રી ખોલો અને ફીડબેકનો કોઈ વિકલ્પ પસંદ કરો. "Information is denied" નો અર્થ છે કે તમે તેને બિલકુલ ઓળખતા નથી. જો તે બીજા કોઈની હોય, તો "Information relates to other PAN/year" યોગ્ય છે. પોર્ટલ acknowledgement મોકલે છે.
જો તમને નોટિસ મળી હોય, તો છેલ્લી તારીખ પહેલાં e-Filing પોર્ટલ પર જવાબ આપો. તમારા આકારણી અધિકારી (AO), એટલે કે તમારા પાનના ચાર્જમાં રહેલા ટેક્સ અધિકારીને પણ લખો. તમારી પોલીસ ફરિયાદ અને પુરાવા જોડો. તમારા AO શોધો →
જ્યારે તમારા AIS માં તમે આપેલો ફીડબેક દેખાય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
જો છેલ્લી તારીખ નજીક હોય: તો પણ સમયસર જવાબ આપો અને જણાવો કે આ વ્યવહાર તમારો નથી. નોટિસમાં ટેક્સ નિષ્ણાત મદદ કરી શકે છે.
-
નકલી GST નોંધણીની ફરિયાદ કરોસર્ચના પરિણામમાં અજાણ્યા GSTIN પર ક્લિક કરો અને તેની વિગતો જુઓ. તેમાં કદાચ દેખાય કે કઈ રાજ્ય કે કેન્દ્રની GST ઑફિસ તેની જવાબદાર છે. તે GST ઑફિસને લખો. જણાવો કે આ નોંધણી તમારી સંમતિ વગર તમારા પાન પર કરાઈ છે, અને તેને રદ કરવા કહો. તમારી પોલીસ ફરિયાદ અને ઓળખનો પુરાવો જોડો.
જ્યારે પછીના સર્ચમાં GSTIN નું સ્ટેટસ રદ (cancelled) થયેલું દેખાય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.
નકલી પાન મેસેજ કે વેબસાઇટની ફરિયાદ કેવી રીતે કરવી?
તમે છેતરાયા ન હો તો પણ ફરિયાદ કરી શકો છો. તેનાથી બીજા લોકોને મદદ મળે છે.
| તમને શું મળ્યું | ક્યાં ફરિયાદ કરવી |
|---|---|
| આવકવેરા વિભાગ હોવાનો ઢોંગ કરતો ઈમેલ કે વેબસાઇટ | [email protected] પર ફૉરવર્ડ કરો. [email protected] ને નકલ મોકલી શકો છો. શક્ય હોય તો ઈમેલ હેડર પણ મોકલો. |
| બીજા કોઈ વિષયનો ફિશિંગ ઈમેલ | [email protected] પર ફૉરવર્ડ કરો (CERT-In, રાષ્ટ્રીય સાયબર સુરક્ષા ટીમ) |
| છેતરપિંડીનો SMS, કૉલ કે WhatsApp મેસેજ, પૈસા ગયા નથી | Sanchar Saathi પોર્ટલ (દૂરસંચાર વિભાગ) પર Chakshu માં ફરિયાદ કરો |
| ઉપરમાંથી કંઈ પણ, અને તમારા પૈસા ગયા | 1930 કે cybercrime.gov.in |
આવકવેરા વિભાગનું ફિશિંગ પેજ કહે છે કે વિભાગ ઈમેલથી વિગતવાર અંગત માહિતી માંગતો નથી. તે એ પણ કહે છે કે વિભાગ PIN, પાસવર્ડ કે એવી ઍક્સેસ વિગતો માંગતો ઈમેલ મોકલતો નથી. ફરિયાદ કર્યા પછી મેસેજ ડિલીટ કરો. જો આ જ છેતરપિંડીમાં તમારા આધારનો ઉપયોગ થયો હોય, તો આધાર છેતરપિંડી અને સ્કૅમ જુઓ. પાન એજન્સીના નંબરો માટે પાન કસ્ટમર કેર નંબર જુઓ.
તમારો પાન સુરક્ષિત રીતે કેવી રીતે આપવો?
ઘણી વાર તમારે પાન આપવો જ પડે છે: બેંક ખાતાં, મોટી જમા રકમ, મિલકત અને રોકાણ માટે. પાન ક્યાં ફરજિયાત છે → આ ટેવો જોખમ ઓછું કરે છે:
- દરેક ઝેરોક્સ પર લખો: હેતુ, જેને આપી તેનું નામ, અને તારીખ. તેના પર આડી સહી કરો, પણ પાન નંબર કે ફોટો ઢંકાય નહીં. આવી નિશાનીવાળી નકલનો ફરી ઉપયોગ કરવો મુશ્કેલ છે.
- નકલ આપો, અસલ કાર્ડ ક્યારેય નહીં, સિવાય કે કોઈ અધિકારી તે જોવા માંગે.
- સોશિયલ મીડિયા પર કે ખુલ્લા WhatsApp ગ્રુપમાં તમારો પાન કે e-PAN ની PDF ન મૂકો.
- OTP કોઈને ન આપો. OTP થી તમારા નામે લોન, e-Sign કે પાસવર્ડ બદલવાની મંજૂરી આપી શકાય છે.
- પાનના કામ માટે ફક્ત સત્તાવાર સાઇટ વાપરો: incometax.gov.in, onlineservices.
proteantech.in અને pan.utiitsl.com. સરનામું જાતે ટાઇપ કરો; મેસેજમાંની લિંક પર ન જાઓ. - કાર્ડ ખોવાઈ ગયું? રીપ્રિન્ટ મેળવો કે e-PAN ડાઉનલોડ કરો. ખોવાયેલા પાનની રીપ્રિન્ટ → જો તે બીજા દસ્તાવેજો સાથે ચોરાયું હોય, તો પોલીસ ફરિયાદ પછીથી કામ આવે છે.
- ફક્ત એક જ પાન રાખો. બીજો પાન રાખવાની મંજૂરી નથી. બીજો (વધારાનો) પાન સરેન્ડર કરો →
- તમારા આધારની નકલ પણ આપી છે? તમારા આધાર બાયોમેટ્રિક લૉક કરો, જેથી કોઈ તમારી આંગળીની છાપ વાપરી ન શકે. આધાર બાયોમેટ્રિક કેવી રીતે લૉક કરવા →
શું ખોટું થઈ શકે, અને તેનો ઉકેલ શું?
| તમારી સ્થિતિ | સામાન્ય રીતે તેનો અર્થ | શું કરવું |
|---|---|---|
| તમે ક્યારેય ન લીધેલી લોન માટે રિકવરી એજન્ટના કૉલ આવે છે | કોઈએ તમારા પાનની વિગતોથી લોન લીધી છે, કે ધિરાણકર્તા પાસે ખોટો નંબર છે | લોન ખાતા નંબર અને વપરાયેલા KYC માંગો. ધિરાણકર્તા અને ક્રેડિટ બ્યુરો પાસે લેખિતમાં વાંધો નોંધાવો. પૈસા ન ચૂકવો. |
| ક્રેડિટ સ્કોર અચાનક ઘટી ગયો | કોઈ નવી લોન, ચૂકી ગયેલી EMI કે અજાણી ઇન્ક્વાયરી નોંધાઈ છે | દરેક બ્યુરો પાસેથી વર્ષનો મફત રિપોર્ટ મેળવો. જે લાઇન તમારી ન હોય તેની સામે વાંધો નોંધાવો. |
| AIS માં અજાણ્યા સ્રોતથી પગાર કે વ્યાજ દેખાય છે | કપાત કરનારે ભૂલથી તમારો પાન લખ્યો હોય, કે તેનો દુરુપયોગ થયો હોય | AIS ફીડબેક આપો. જો કપાત કરનારનો સંપર્ક થઈ શકે, તો તેને તેનું TDS રિટર્ન સુધારવા કહો. |
| તમે ક્યારેય ન કરેલી જમા રકમ કે ખરીદી માટે ટેક્સ નોટિસ | તમારા પાન પર કોઈ વ્યવહાર નોંધાયો છે | છેલ્લી તારીખ પહેલાં e-Filing પર જવાબ આપો. પોલીસ ફરિયાદની નકલ સાથે તમારા AO ને લખો. |
| તમારા પાન પર અજાણ્યો GSTIN | તમારા પાન પર GST નોંધણી કરાઈ છે | GSTIN અને રાજ્ય નોંધી લો, તે GST ઑફિસને લખો, અને પોલીસ ફરિયાદ કરો. |
| "પાન અપડેટ" લિંક પર ક્લિક કરીને બેંકની વિગતો લખી | હવે છેતરપિંડી કરનારા પાસે તમારી લૉગિન વિગતો હોઈ શકે છે | ઍક્સેસ બંધ કરાવવા બેંકના સત્તાવાર નંબર પર કૉલ કરો, પાસવર્ડ બદલો, અને તમારા ખાતા પર નજર રાખો. |
| તમે ન માંગેલો e-Filing પાસવર્ડ રીસેટ ઈમેલ | કદાચ કોઈ તમારા પાનથી લૉગિન કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે | જાતે લૉગિન કરો અને પાસવર્ડ બદલો. જો તમે લૉગિન ન કરી શકો, તો e-Filing ને 1800 103 0025 પર કૉલ કરો. |
| ધિરાણકર્તા 30 દિવસથી વધુ સમયથી તમારા વાંધાની અવગણના કરે છે | ફરિયાદની સમયમર્યાદા વીતી ગઈ છે | 90 દિવસની અંદર cms.rbi.org.in પર RBI લોકપાલને ફરિયાદ કરો. |
વિદેશમાં રહેતા હો ત્યારે પાનનો દુરુપયોગ
- વિદેશમાંથી તમે શું કરી શકો: e-Filing પર લૉગિન કરીને AIS તપાસવો, AIS ફીડબેક આપવો, GST પોર્ટલ પર પાન સર્ચ કરવો, ક્રેડિટ રિપોર્ટ માંગવા, અને cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ કરવી.
- OTP: આમાંની મોટા ભાગની સેવાઓ તમારા નોંધાયેલા મોબાઇલ કે ઈમેલ પર OTP મોકલે છે. તમારો ભારતીય નંબર ચાલુ રાખો, કે પહેલાં દરેક સાઇટ પર તમારી સંપર્ક વિગતો અપડેટ કરો.
- 1930 ભારતની હેલ્પલાઇન છે. કદાચ વિદેશી નંબરથી તે ન લાગે. cybercrime.gov.in વાપરો, કે ભારતમાં કોઈ ભરોસાપાત્ર કુટુંબીજનને તમારા વતી કૉલ કરવા કહો.
- પોલીસ ફરિયાદ: ભારતમાં રહેતા કુટુંબીજન સ્થાનિક પોલીસ ફરિયાદમાં મદદ કરી શકે. પોલીસ સ્ટેશનને પૂછો કે તેમને કયો અધિકાર પત્ર (ઑથોરિટી લેટર) જોઈએ.
- NRI ઘણી વાર પ્રોપર્ટી ડીલર, બેંક અને એજન્ટ પાસે પાનની નકલો છોડી જાય છે. દરેક નકલ પર તેનો હેતુ અને તારીખ લખો. NRI અને વિદેશી નાગરિકો માટે પાન →
પ્રદેશ ખોટો છે?
પાન છેતરપિંડીની ખતરાની નિશાનીઓ
- OTP, PIN કે પાસવર્ડ માંગતો કોઈ પણ કૉલ કે મેસેજ ખતરાની નિશાની ગણો.
- સમયમર્યાદા અને ધમકીઓથી સાવધ રહો: "24 કલાકમાં ખાતું બંધ", "પાન રદ થશે", "ક્લિક નહીં કરો તો દંડ".
- e-PAN, "PAN 2.0" કાર્ડ કે રિફંડ ડાઉનલોડ કરવાની લિંકથી સાવધ રહો. રિફંડ અને પાનની વિગતો ફક્ત incometax.gov.in જાતે ટાઇપ કરીને જ તપાસો.
- મોકલનારનું સરનામું અને વેબસાઇટનું સરનામું તપાસો. સ્પેલિંગમાં નાનો ફેરફાર એ સામાન્ય યુક્તિ છે.
- નકલી લોન હટાવવા કે તમારો પાન ઠીક કરવા માટે કોઈ અજાણી વ્યક્તિને ક્યારેય "ફી" ન ચૂકવો.
- પૈસા ગયા? તરત 1930 પર કૉલ કરો.
વારંવાર પુછાતા સવાલ
શું કોઈ ફક્ત મારા પાન નંબરથી લોન લઈ શકે?
સમાચાર અહેવાલોમાં લોકોના પાનની વિગતોથી તેમના નામે લોન લેવાયાના કિસ્સા આવ્યા છે, ક્યારેક એવી ઍપ દ્વારા જે ડિજિટલ તપાસ પર આધાર રાખે છે. અહેવાલો હંમેશાં એ નથી કહેતા કે બીજી કઈ વિગતો વપરાઈ. ધિરાણકર્તાઓએ KYC પૂરું કરવાનું હોય છે, પણ તપાસમાં ચૂક થઈ શકે છે. આ વહેલું પકડવા વર્ષમાં એક વાર તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ જુઓ.
મારા પાન પર લોન લેવાઈ છે કે નહીં તે કેવી રીતે તપાસું?
TransUnion CIBIL, Experian, Equifax કે CRIF High Mark પાસેથી તમારો ક્રેડિટ રિપોર્ટ મેળવો. RBI ના નિયમો તમને દરેક પાસેથી વર્ષમાં એક મફત પૂરો રિપોર્ટ આપે છે. જે લોન, કાર્ડ કે ઇન્ક્વાયરી તમે ઓળખતા ન હો તે શોધો.
મારો પાન GST નોંધણી માટે વપરાયો છે કે નહીં તે કેવી રીતે ખબર પડે?
gst.gov.in → Search Taxpayer → Search by PAN પર જાઓ. તે તમારા પાન પરના GSTIN, તેમના રાજ્ય અને સ્ટેટસ સાથે બતાવે છે. આ લખતી વખતે, લૉગિનની જરૂર નથી.
શું "તમારો e-PAN ડાઉનલોડ કરો" ઈમેલ સાચો છે?
PIB Fact Check એ આવા ઈમેલને નકલી અને ફિશિંગ પ્રયાસ કહ્યા છે. લિંક પર ક્લિક ન કરો કે અટૅચમેન્ટ ન ખોલો. e-PAN ફક્ત સત્તાવાર Protean, UTIITSL કે e-Filing નું સરનામું જાતે ટાઇપ કરીને જ ડાઉનલોડ કરો.
શું મારે PAN 2.0 માટે અરજી કરવી પડશે?
ના. સરકારના PAN 2.0 FAQ મુજબ હાલનાં માન્ય પાન કાર્ડ માન્ય રહેશે અને પાનધારકોને નવા પાનની જરૂર નથી. લિંક દ્વારા "તમારું PAN 2.0 કાર્ડ મેળવો" કહેતા ઈમેલને નકલી ગણાવાયા છે.
નકલી આવકવેરા ઈમેલની ફરિયાદ ક્યાં કરું?
તેને [email protected] પર ફૉરવર્ડ કરો, અને [email protected] ને નકલ મોકલી શકો છો. પછી તેને ડિલીટ કરો. જો પૈસા ગયા હોય, તો 1930 પર પણ કૉલ કરો.
1930 હેલ્પલાઇન શું છે?
તે સાયબર છેતરપિંડીની ફરિયાદ માટેની રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન છે, જે cybercrime.gov.in પરના National Cyber Crime Reporting Portal સાથે જોડાયેલી છે. પૈસા ગયાની ખબર પડે કે તરત કૉલ કરો. તમારો ફરિયાદ નંબર લખી લો.
કોઈએ મારા પાનથી કમાયેલી આવક પર શું મારે ટેક્સ ભરવો પડશે?
ટેક્સ તમારી પોતાની આવક પર લાગે છે, પણ તમારે બતાવવું પડશે કે આ આવક તમારી નથી. AIS ફીડબેક આપો, કોઈ પણ નોટિસનો જવાબ તેની છેલ્લી તારીખ પહેલાં આપો, અને પોલીસ ફરિયાદની નકલ સાથે તમારા આકારણી અધિકારીને લખો.
મારા પાનનો દુરુપયોગ થયો હોય તો શું મારે નવા પાન માટે અરજી કરવી જોઈએ?
ના. એક વ્યક્તિ ફક્ત એક જ પાન રાખી શકે, અને નવો પાન લેવાથી જૂના નંબરનો દુરુપયોગ અટકશે નહીં. તેના બદલે ખોટા રેકૉર્ડ સુધારો અને તે તપાસતા રહો.
ક્રેડિટ બ્યુરો નકલી લોનની એન્ટ્રી સુધારવામાં કેટલો સમય લે છે?
RBI ના માળખા મુજબ, ધિરાણકર્તા અને બ્યુરો પાસે સાથે મળીને 30 દિવસ છે. તે પછી મોડા પડેલા દરેક દિવસ માટે ₹100 નું વળતર લાગુ પડે છે. જો ધિરાણકર્તા મદદ ન કરે, તો RBI લોકપાલ પાસે જાઓ.
દુકાન કે એજન્ટને પાનની ઝેરોક્સ આપવી સુરક્ષિત છે?
ફક્ત ત્યારે જ, જ્યારે ખરેખર જરૂર હોય. નકલ પર હેતુ અને તારીખ લખો અને તેના પર આડી સહી કરો. તેમને ક્યારેય OTP ન આપો.
દુરુપયોગ પછી શું હું મારો પાન બ્લૉક કે લૉક કરી શકું?
અમને પાનધારક માટે પાન લૉક કરવાનો કોઈ સત્તાવાર વિકલ્પ મળ્યો નથી. તેના બદલે તમારું e-Filing લૉગિન સુરક્ષિત કરો, દુરુપયોગની ફરિયાદ કરો, અને દરેક ખોટો રેકૉર્ડ સુધારો.
છેલ્લી વાત
નકલી પાન મેસેજ સામાન્ય છે, અને તમારા પાન નંબરનો લોન કે GST નોંધણી માટે દુરુપયોગ થઈ શકે છે. વર્ષમાં એક વાર તમારો AIS, ક્રેડિટ રિપોર્ટ અને GST સર્ચ તપાસો. જો પૈસા ગયા હોય, તો સૌથી પહેલાં 1930 પર કૉલ કરો. e-Filing ની મદદ માટે 1800 103 0025 પર કૉલ કરો. પાન કાર્ડની મદદ માટે Protean ને 020-27218080 પર કૉલ કરો.
સ્રોત
- Income Tax Department – Reporting and identification of phishing and fraudulent refund email scams (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Income Tax e-Filing – FAQs on AIS (Annual Information Statement) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- NSDL – FAQs on AIS: feedback options (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- PIB – FAQs on PAN 2.0 project (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- PIB – Helpline 1930, National Cyber Crime Reporting Portal and CFCFRMS (28 Jul 2026) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- CBIC GST Instruction No. 01/2023 – Special drive against fake registrations (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- RBI – Free full credit report once a year from each credit information company (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- TransUnion CIBIL – RBI compensation framework (30 days, ₹100 a day) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- RBI – Integrated Ombudsman Scheme, 2026 FAQs (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Business Today – PIB alerts IPPB customers on fake PAN update messages (Jan 2025) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Outlook Money – PIB Fact Check on fake e-PAN download email (Mar 2026) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Angel One News – Alert on fake PAN 2.0 emails (Jul 2025) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Business Today – Income Tax Department warns of fake refund SMS (Feb 2026) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Outlook Money – Loans showing up in your name that you never applied for (Apr 2026) (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
- Sanchar Saathi (Department of Telecommunications) – Chakshu: report suspected fraud communication (અંગ્રેજીમાં, 16 ઑક્ટોબર 2026એ જોયું)
પેજનો ઇતિહાસ: 16 ઑક્ટોબર 2026, પહેલું સંસ્કરણ.