પાન નિષ્ક્રિય છે? તેનો અર્થ શું, કેવી રીતે તપાસવું અને ફરી ચાલુ કરવું (2026)

"પાન નિષ્ક્રિય" નો અર્થ શું છે?

"નિષ્ક્રિય" એટલે કાયદા મુજબ જરૂરી આધાર લિંક ન થયો હોવાથી તમારો પાન ટેક્સનાં કેટલાંક કામ માટે બંધ છે. પાન હજી પણ તમારો જ છે. તે રદ થયો નથી, અને તમારે નવો પાન લેવાની જરૂર નથી.

મોટા ભાગના લિંક ન થયેલા પાન 30 જૂન 2023ની છેલ્લી તારીખ પછી 1 જુલાઈ 2023એ નિષ્ક્રિય થયા. બીજું જૂથ એવા લોકોનું છે જેમને આધાર નોંધણી ID (enrolment ID; આધાર નંબર મળે તે પહેલાં આધાર નોંધણીની સ્લિપ પર લખેલો નંબર) થી પાન મળ્યો હતો. તેમણે 31 ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં પોતાનો અસલ આધાર નંબર આપવાનો હતો. ન આપ્યો હોય, તો તેમનો પાન 1 જાન્યુઆરી 2026થી નિષ્ક્રિય દેખાઈ શકે છે.

પાન ફરી ચાલુ થવામાં કેટલો સમય લાગે છે?

સૌથી ખરાબ સ્થિતિમાં લગભગ છ અઠવાડિયાં ગણો: ચુકવણી માટે એક અઠવાડિયું, લિંક માટે થોડા દિવસ, અને સ્ટેટસ બદલાવા માટે 30 દિવસ સુધી.

1. દિવસ 0₹1,000 ચૂકવોe-Pay Tax, Other Receipts (500)
2. પછીના 4–5 કામકાજના દિવસચુકવણી સિસ્ટમમાં પહોંચે છેહજી લિંક કરવાનો પ્રયત્ન ન કરો
3. ત્યાર પછીપાનને આધાર સાથે લિંક કરોપાન + આધાર + OTP
4. પછીના થોડા દિવસUIDAI વિગતો તપાસે છેનામ, જન્મતારીખ, જાતિ
5. 30 દિવસની અંદરપાન ફરી ચાલુરિફંડ અને સામાન્ય TDS ફરી શરૂ

વાદળી = તમારું કામ · પીળો = રાહ · લીલો = સરકારી બાજુ. 30 દિવસની મર્યાદા Rule 162 માં છે; 4–5 દિવસની રાહ e-Filing યુઝર મેન્યુઅલમાંથી છે.

શું મારો પાન નિષ્ક્રિય છે? કેવી રીતે તપાસવું?

1. Verify PAN Status વાપરો

   incometax.gov.in પર Quick Links → Verify PAN Status પર જાઓ. તમારો પાન, પૂરું નામ, જન્મતારીખ અને મોબાઇલ નંબર લખો. OTP લખો અને Validate દબાવો.

   પોર્ટલ તમારા પાનનું સ્ટેટસ બતાવે, જેમ કે ચાલુ કે નિષ્ક્રિય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.

   જો તે કહે કે વિગતો મેળ ખાતી નથી: તમારું નામ અને જન્મતારીખ બરાબર તમારા પાન કાર્ડ પર છાપેલાં છે તેમ જ લખો.

2. આધાર લિંક તપાસો

   Quick Links → Link Aadhaar Status પર જાઓ, પાન અને આધાર લખો, અને View Link Aadhaar Status દબાવો. તેનાથી ખબર પડે છે કે લિંક થયો છે, UIDAI પાસે બાકી છે, કે ક્યારેય થયો જ નથી. દરેક લિંક સ્ટેટસની સમજ →

   જો તે કહે કે તમારો પાન પહેલેથી લિંક થયેલો છે, તો લિંકની તારીખથી 30 દિવસમાં પાન ચાલુ થઈ જવો જોઈએ.

3. તમારા ટેક્સ રેકોર્ડમાં સંકેત શોધો

   તમારી પાસે e-Filing લૉગ ઇન હોય, તો Form 26AS કે AIS ખોલો. બેંક વ્યાજ કે ભાડા પર જ્યાં સામાન્ય રીતે ઓછો TDS કપાય, ત્યાં 20% TDS કપાયો હોય, તો એ એક સામાન્ય સંકેત છે કે કપાત કરનારને તમારો પાન નિષ્ક્રિય દેખાયો હતો. ડાઉનલોડ કરેલી AIS અને 26AS ની PDF પાસવર્ડથી સુરક્ષિત હોય છે; અમારું અનલૉક ટૂલ પાસવર્ડ બતાવે છે અને તેને તમારા બ્રાઉઝરમાં ખોલે છે.

નિષ્ક્રિય પાનને ફરી ચાલુ કેવી રીતે કરવો?

લેટ ફી ચૂકવ્યા પછી તમે તેને આધાર સાથે લિંક કરો છો. અહીં ટૂંકમાં રીત છે. લિંક કરવાની પૂરી માર્ગદર્શિકા માં દરેક સ્ક્રીન છે.

1. પહેલાં તમારી વિગતો મેળવો

   પાન અને આધારમાં તમારું નામ, જન્મતારીખ અને જાતિ એકસરખાં હોવાં જોઈએ. જો ફરક હોય, તો ચૂકવણી પહેલાં બેમાંથી એકમાં સુધારો કરો. ફી પાછી મળતી નથી.

2. ₹1,000 ની ફી ચૂકવો

   e-Filing પોર્ટલ પર e-Pay Tax વાપરો: Income Tax → Other Receipts (500) → "Fee for delay in linking PAN with Aadhaar".

   તમે ₹1,000 ની ચલણ રસીદ ડાઉનલોડ કરી શકો, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.

   Advance Tax કે Self-Assessment Tax હેઠળ ન ચૂકવો. એ પૈસા લિંકિંગ ફી તરીકે ગણાતા નથી.

3. 4–5 કામકાજના દિવસ રાહ જુઓ, પછી લિંક કરો

   Quick Links → Link Aadhaar ખોલો, પાન અને આધાર લખો, અને OTP થી પૂરું કરો.

   "Request for link of Aadhaar has been submitted successfully" દેખાય, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.

   જો "Payments details not found" દેખાય: થોડા દિવસ વધુ રાહ જુઓ. ફરી ન ચૂકવો.

4. 30 દિવસમાં ફરી તપાસો

   ફરીથી Verify PAN Status ચલાવો. Rule 162 મુજબ, લિંક કર્યાના 30 દિવસમાં પાન ચાલુ થઈ જાય છે.

   સ્ટેટસ ચાલુ (active) બતાવે, ત્યારે સમજો કે કામ થઈ ગયું.

લિંક કરવાની સ્ટેપ બાય સ્ટેપ પૂરી માર્ગદર્શિકા → · લિંકિંગ નિષ્ફળ જાય તો →

શું કામ કરતું બંધ થાય છે, અને શું હજી ચાલે છે?

કાયદામાં ટેક્સની ત્રણ અસરો લખેલી છે. બેંકો અને રોકાણ કંપનીઓ તેના ઉપર પોતાની તપાસ ઉમેરે છે.

"નિષ્ક્રિય" એ ડીએક્ટિવેટ કે રદ પાનથી કેવી રીતે અલગ છે?

પાનના બધા સ્ટેટસ મેસેજની સમજ → · તમારી પાસે બે પાન છે? →

આધાર નોંધણી ID થી પાન મળ્યો હતો?

કેટલાક લોકોએ 1 ઑક્ટોબર 2024 પહેલાં પોતાની આધાર સ્લિપ પરના નોંધણી ID થી પાન માટે અરજી કરી હતી. 3 એપ્રિલ 2025ના CBDT જાહેરનામા (Notification 26/2025) એ તેમને 31 ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં અસલ આધાર નંબર આપવા કહ્યું હતું. ન આપ્યો હોય, તો પાન 1 જાન્યુઆરી 2026થી નિષ્ક્રિય દેખાઈ શકે છે.

તેને ઠીક કરવા, તમારા અસલ 12 અંકના આધાર સાથે એ જ Link Aadhaar સેવા વાપરો. તમારા પાન પર ₹1,000 ની ફી લાગુ પડે છે કે નહીં, તે પોર્ટલ બતાવે છે.

નોકરીદાતા અને બીજા કપાત કરનારાએ શું જાણવું જોઈએ?

જો તમે TDS કાપો કે TCS વસૂલો (નોકરીદાતા, ભાડું ચૂકવતા ભાડૂત, બેંક, ધંધો), તો ચુકવણી મેળવનારનો પાન નિષ્ક્રિય હોય ત્યારે તમારે વધુ દર લાગુ કરવો પડે. ચુકવણી મેળવનાર પછીથી લિંક કરે ત્યારે CBDT એ રાહત આપી છે. સાદા શબ્દોમાં:

આવા કિસ્સામાં તમારે ફક્ત સામાન્ય દરે જ કપાત કરવાની હતી. Circular 3/2023 એ મૂળ પરિપત્ર છે, જેણે પહેલી વાર આ પરિણામો સમજાવ્યાં હતાં.

• દરેક ચુકવણી ચક્ર પહેલાં ચુકવણી મેળવનારના પાનનું સ્ટેટસ તપાસો, વર્ષમાં એક જ વાર નહીં.
• જે વ્યક્તિએ પછીથી લિંક કરી લીધું હોય તેના માટે તમને ઓછી કપાતની માંગ (short-deduction demand) મળી હોય, તો તારીખો ઉપરના કોષ્ટકમાં બેસે છે કે નહીં તે તપાસો, અને નોટિસનો જવાબ આપો કે ટેક્સ નિષ્ણાતને પૂછો.
• આ પરિપત્રો જૂના અધિનિયમ હેઠળ બહાર પડ્યા હતા. 1 એપ્રિલ 2026 પછીની ચુકવણી પર કલમ 397(2) હેઠળ બે મહિનાની રાહત ચાલુ રહે છે કે નહીં, તે તમારા ટેક્સ સલાહકાર પાસેથી પાકું કરો.

જો તમે કર્મચારી છો: લિંક કરતાં જ HR ને જણાવો, જેથી તેઓ પછીના પગારથી સામાન્ય દર વાપરી શકે.

શું ખોટું થઈ શકે, અને તેનો ઉકેલ શું?

છેલ્લી વાત

નિષ્ક્રિય પાન એટલે બંધ કરેલો પાન, ગુમાવેલો નહીં. Verify PAN Status થી તેને મફતમાં તપાસો. જો તમારે લિંક કરવાનું હતું, તો ₹1,000 ચૂકવો, 4–5 કામકાજના દિવસ રાહ જુઓ, આધાર લિંક કરો અને 30 દિવસ સુધીનો સમય આપો. જો તમે NRI છો કે બીજી રીતે મુક્તિ ધરાવો છો, તો તેને બદલે તમારા આકારણી અધિકારીને તમારો રેકોર્ડ સુધારવા કહો.