भारतीय पासपोर्ट मार्गदर्शक: शुल्क, परिशिष्टे आणि नियम
सर्व मार्गदर्शक ↓India Customer Care चा स्वतंत्र मार्गदर्शक. हे परराष्ट्र मंत्रालय किंवा पासपोर्ट सेवा नाही. अर्ज फक्त passportindia.gov.in वर करा.
या पानावर
1 जुलै 2026 पासून लागू असलेले तुमचे अचूक पासपोर्ट शुल्क मोजा, अधिकृत परिशिष्टाचा रिकामा फॉर्म आणि भरलेला नमुना डाउनलोड करा आणि अर्जदारांकडून वारंवार गैरसमज होणारे नियम जाणून घ्या. हे मार्गदर्शन डेहराडूनमधील पासपोर्ट मदत कक्षाने तयार केले आहे. अर्ज आणि शुल्क भरण्यासाठी फक्त अधिकृत पासपोर्ट सेवा पोर्टल वापरा, passportindia.gov.in.
पासपोर्टसाठी उपयुक्त साधने
पासपोर्ट शुल्क गणकसामान्य किंवा तत्काल, प्रौढ किंवा अल्पवयीन, 36 किंवा 60 पाने, भारतातून किंवा परदेशातून अर्ज—लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठीची 10% सवलत धरून.
परिशिष्टे डाउनलोड करासर्व 9 अधिकृत नमुन्यांचे रिकामे PDF आणि परिशिष्ट A, C, D, F, H व J यांच्या भरलेल्या नमुना प्रती.
पासपोर्टच्या नियमांबद्दल वारंवार होणारे गैरसमज
- एकदा शुल्क भरल्यावर सामान्य योजनेत 3 आणि तत्काल योजनेत 2 भेटी मिळतात; पहिली भेट यात धरलेली आहे आणि सर्व भेटी 1 वर्षाच्या आत घ्याव्या लागतात. त्यानंतर पुन्हा शुल्क भरावे लागते.
- आधार हा जन्मतारखेचा पुरावा नाही . पासपोर्टसाठी जन्म प्रमाणपत्र, दहावीचे प्रमाणपत्र किंवा PAN कार्ड वापरा. आधार पत्त्याचा पुरावा म्हणून चालतो.
- भारतात दिले जाणारे सर्व नवीन पासपोर्ट ई-पासपोर्ट आहेत (चिप असलेले)—मे 2025 पासून. जुने पासपोर्ट त्यांची मुदत संपेपर्यंत वैध राहतात.
- पासपोर्टची मुदत संपली? “Fresh” ऐवजी “Re-issue” निवडून अर्ज करा, मुदत संपून 3 वर्षांपेक्षा जास्त काळ झाला असला तरीही. Fresh निवडण्याच्या चुकीमुळे अनेक अर्ज अडकतात.
- शुल्काचा परतावा मिळत नाही ; भेट रद्द केली किंवा चुकली तरीही. ते दुसऱ्या अर्जासाठी वापरताही येत नाही.
आमच्या पासपोर्ट मदत कक्षाचा अनुभव: शेवटची भेट चुकवू नकाएका अर्जदार महिलेच्या आधारवर माजी पतीचे नाव असल्यामुळे पहिल्या भेटीत तिच्या कागदपत्रांवर आक्षेप घेण्यात आला. दुसरी भेट तिच्याकडून चुकली. तिसऱ्या आणि शेवटच्या भेटीच्या वेळीही आधार दुरुस्ती प्रलंबित होती; तरी ती गेली आणि तिने परिस्थिती स्पष्ट केली. PSK ने पुढील तारीख दिली आणि आधार दुरुस्त झाल्यानंतर काम पूर्ण झाले. असे क्वचित घडते आणि तो पूर्णपणे अधिकाऱ्याचा निर्णय असतो; तरी शेवटची संधी गमावण्यापेक्षा जाऊन परिस्थिती सांगणे चांगले.
पासपोर्टसंबंधी संज्ञांचा अर्थ
- ARN: अर्ज संदर्भ क्रमांक
- ऑनलाइन पासपोर्ट फॉर्म सादर केल्यावर मिळणारा क्रमांक. प्रत्येक चौकशीत तो नमूद करा.
- CAPTCHA: संगणक आणि माणूस यांच्यात फरक ओळखणारी पूर्णपणे स्वयंचलित सार्वजनिक ट्युरिंग चाचणी
- फॉर्मवर स्वयंचलित स्पॅम रोखणारी छोटी चाचणी; येथे एक साधे गणित आहे.
- CPGRAMS: केंद्रीकृत सार्वजनिक तक्रार निवारण आणि देखरेख प्रणाली
- कोणत्याही सरकारी कार्यालयाविरुद्ध तक्रार करण्यासाठी भारत सरकारचे ऑनलाइन पोर्टल.
- DOB: जन्मतारीख
- सर्व कागदपत्रांत एकसारखी असावी. पासपोर्टसाठी आधार जन्मतारखेचा पुरावा म्हणून स्वीकारला जात नाही.
- ECNR: उत्प्रवास तपासणी आवश्यक नाही
- सध्या बहुतेक पासपोर्ट या प्रकारचे असतात. उत्प्रवास तपासणीशिवाय कामासाठी परदेशात जाता येते.
- ECR: उत्प्रवास तपासणी आवश्यक
- दहावी उत्तीर्ण नसलेल्या आणि आयकर न भरणाऱ्या व्यक्तींच्या पासपोर्टवर ही नोंद असते. काही देशांत कामासाठी जाण्यापूर्वी उत्प्रवास तपासणी आवश्यक असते.
- FAQ: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- सामान्य प्रश्न आणि त्यांची थोडक्यात उत्तरे.
- FIR: प्रथम माहिती अहवाल
- पोलिसांत नोंदवलेली तक्रार. हरवलेल्या पासपोर्टसाठी FIR किंवा पोलीस अहवाल आवश्यक आहे.
- GPO: मुख्य टपाल कार्यालय
- शहराचे मुख्य टपाल कार्यालय; न पोहोचलेले Speed Post टपाल घेण्यासाठी अनेकदा येथे ठेवलेले असते.
- INR: भारतीय रुपया
- भारताचे चलन; ₹ या चिन्हाने दाखवले जाते.
- IP: इंटरनेट प्रोटोकॉल (पत्ता)
- इंटरनेटवर तुमचे साधन वापरत असलेला नेटवर्क पत्ता.
- ITR: आयकर विवरणपत्र
- दरवर्षी सादर करायचे आयकर विवरणपत्र. करदाते ते वापरून non-ECR पासपोर्ट मिळवू शकतात.
- MEA: परराष्ट्र मंत्रालय
- भारतातील पासपोर्ट सेवा चालवणारे केंद्र सरकारचे मंत्रालय.
- NOC: ना हरकत प्रमाणपत्र
- तुमच्या पासपोर्टला हरकत नसल्याचे नियोक्ता किंवा विभागाचे पत्र.
- NRI: अनिवासी भारतीय
- भारताबाहेर राहणारा भारतीय नागरिक.
- PCC: पोलीस ना हरकत प्रमाणपत्र
- तुमच्याविरुद्ध प्रतिकूल पोलीस नोंद नसल्याचे पासपोर्ट कार्यालयाचे प्रमाणपत्र. परदेशातील नोकरी किंवा व्हिसासाठी ते अनेकदा मागतात.
- PDF: पोर्टेबल डॉक्युमेंट फॉरमॅट
- प्रत्येक साधनावर सारखीच छापली जाणारी फाइल पद्धत. आमचे परिशिष्ट फॉर्म PDF आहेत.
- PIN: पोस्टल इंडेक्स नंबर
- भारताचा 6 अंकी टपाल कोड.
- POPSK: टपाल कार्यालय पासपोर्ट सेवा केंद्र
- टपाल कार्यालयातील छोटे पासपोर्ट केंद्र. येथे तत्काल सेवा नाही आणि सहसा गुंतागुंतीची प्रकरणे घेतली जात नाहीत.
- PSK: पासपोर्ट सेवा केंद्र
- नियोजित भेटीसाठी जाण्याचे मुख्य केंद्र; येथे कागदपत्रे, फोटो, बोटांचे ठसे आणि पडताळणीची प्रक्रिया होते.
- PSU: सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम
- केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या मालकीची कंपनी.
- RPO: प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालय
- तुमच्या जिल्ह्याचे काम पाहणारे पासपोर्ट कार्यालय. गुंतागुंतीच्या अर्जांवर निर्णय घेते आणि तक्रारींना उत्तर देते.
- SP: पोलीस अधीक्षक
- जिल्ह्याचे पोलीस प्रमुख; पासपोर्ट पडताळणीचे अहवाल SP कार्यालयामार्फत जातात.
- SSP: वरिष्ठ पोलीस अधीक्षक
- मोठ्या जिल्ह्यांचे पोलीस प्रमुख; पडताळणीला उशीर झाल्यास येथे तक्रार करता येते.
- UPI: युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस
- भारतातील त्वरित बँक-ते-बँक पैसे भरण्याची प्रणाली; BHIM, PhonePe आणि Google Pay सारखी ॲप ती वापरतात.
- VID: आभासी ओळख क्रमांक
- आधार क्रमांकाऐवजी वापरता येणारा 16 अंकी तात्पुरता क्रमांक.
आमच्या इतर वेबसाइटवरील संबंधित मार्गदर्शक
स्रोत
- पासपोर्ट सेवा: परिशिष्टे आणि प्रतिज्ञापत्रे (फॉर्मच्या नमुन्यांची अधिकृत यादी), पाहिले: 1 नोव्हेंबर 2026.
- परराष्ट्र मंत्रालय: 1 जुलै 2026 पासून सुधारित पासपोर्ट शुल्क, पाहिले: 29 ऑक्टोबर 2026.
- पासपोर्ट सेवा: शुल्क भरण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (शुल्काची वैधता, परतावा, भेटीची तारीख बदलणे), पाहिले: 29 ऑक्टोबर 2026.
- News On AIR: राज्यसभेत परराष्ट्र राज्यमंत्र्यांनी ई-पासपोर्टबाबत दिलेली माहिती (ऑगस्ट 2026), पाहिले: 1 नोव्हेंबर 2026.
- डेहराडूनमधील आमचा पासपोर्ट मदत कक्ष: 2019 पासून अर्जदारांना मदत करतानाचा प्रत्यक्ष अनुभव (उत्तरे ऑक्टोबर–नोव्हेंबर 2026 मध्ये नोंदवली).