IFSC कोड म्हणजे काय?

IFSC (इंडियन फायनान्शियल सिस्टिम कोड) हा 11 अक्षरांचा कोड आहे, जो भारतीय रिझर्व्ह बँक इलेक्ट्रॉनिक सेटलमेंटमध्ये सहभागी असलेल्या प्रत्येक बँक शाखेला देते. हा शाखेचा पत्ता आहे: तुमचा खाते क्रमांक कोण ते सांगतो, तर IFSC कुठे ते सांगतो. भारतात याशिवाय कोणतेही इलेक्ट्रॉनिक हस्तांतरण होत नाही.

11 अक्षरे कशी बनतात

उदाहरणार्थ SBIN0000254 घ्या:

SBIN — अक्षरे 1–4, बँक. ही नेहमी इंग्रजी अक्षरे असतात आणि बँकेसाठी ठरलेली असतात (SBIN = स्टेट बँक ऑफ इंडिया, HDFC = एचडीएफसी बँक, PUNB = पंजाब नॅशनल बँक).
0 — पाचवे अक्षर, नेहमी शून्य. RBI ने ते भविष्यातील वापरासाठी राखून ठेवले आहे.
000254 — अक्षरे 6–11, शाखा. यात अंक आणि अक्षरे दोन्ही असू शकतात.

म्हणजे पहिली पाच अक्षरे फक्त बँक सांगतात; शेवटची सहा अक्षरे त्या बँकेच्या जाळ्यातील एक विशिष्ट शाखा ओळखतात. एकाच बँकेच्या दोन शाखांचा IFSC कधीही सारखा नसतो, आणि विलीन झालेल्या किंवा बंद झालेल्या शाखेचा कोड पुन्हा वापरला जात नाही, तो कायमस्वरूपी वापरातून काढला जातो.

IFSC विरुद्ध MICR — एकाच चेकवरील दोन वेगळे कोड

या दोघांमध्ये नेहमी गोंधळ होतो, कारण दोन्ही तुमच्या चेकवर छापलेले असतात आणि दोन्ही शाखा ओळखतात. पण ते वेगवेगळ्या प्रणालींचे आहेत:

IFSC — 11 अक्षरे, अक्षरांक. इलेक्ट्रॉनिक हस्तांतरणांसाठी वापरला जातो: NEFT, RTGS, IMPS, आणि पडद्यामागे UPI.
MICR — 9 अंक, फक्त संख्या. कागदी क्लिअरिंगसाठी — म्हणजे प्रत्यक्ष चेकसाठी — वापरला जातो. त्याचे तीन भाग: शहर (3) + बँक (3) + शाखा (3).

नेट बँकिंगमध्ये लाभार्थी जोडताना तुम्हाला IFSC लागतो. ECS किंवा जुन्या NACH कागदपत्रांसारख्या चेक-आधारित मँडेटच्या फॉर्मवर MICR दिसतो. एखाद्या शाखेकडे IFSC असूनही MICR नसू शकतो — कागदी क्लिअरिंग न करणाऱ्या, फक्त NEFT असलेल्या शाखांना प्रकाशित करण्यासाठी MICR कोडच नसतो.

चेकवर हे कोड कुठे असतात

IFSC सहसा चेकच्या पानाच्या वरच्या भागात, शाखेचे नाव आणि पत्त्याजवळ छापलेला असतो. MICR खालच्या कडेवरील पट्टीत — विशिष्ट शैलीतील अंकांच्या ओळीत — मधला नऊ अंकी गट म्हणून असतो. हे दोन्ही तुमच्या पासबुकच्या पहिल्या पानावर, खाते विवरणपत्रावर आणि बँकेच्या ॲपमध्ये खाते तपशीलाखालीही दिसतात.

कोणत्या हस्तांतरणाला कोणता कोड लागतो?

NEFT — नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड्स ट्रान्सफर. यासाठी लाभार्थ्याचा IFSC लागतो. किमान रकमेची अट नाही. 24×7 दर अर्ध्या तासाच्या बॅचमध्ये सेटलमेंट होते, त्यामुळे ते त्वरित होत नाही.
RTGS — रिअल टाइम ग्रॉस सेटलमेंट. यासाठी IFSC लागतो. किमान ₹2 लाख, कमाल मर्यादा नाही. प्रत्येक व्यवहाराचे सेटलमेंट स्वतंत्रपणे रिअल टाइममध्ये होते.
IMPS — इमिडिएट पेमेंट सर्व्हिस. त्वरित, 24×7, ₹5 लाखांपर्यंत. यासाठी खाते क्रमांकासह IFSC, किंवा फक्त प्राप्तकर्त्याचा MMID आणि मोबाइल नंबर लागतो.
UPI — तुम्ही IFSC नव्हे तर UPI ID टाकता, पण पेमेंट योग्य शाखेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी पडद्यामागे हाच कोड वापरला जातो.

कोड चुकला तर

खाते क्रमांक बरोबर पण IFSC चुकीचा असल्यास व्यवहार सहसा अयशस्वी होतो आणि पैसे तुम्हाला परत मिळतात, साधारणपणे एका कामकाजाच्या दिवसात, कारण तुम्ही सांगितलेल्या शाखेत तो खाते क्रमांक अस्तित्वात नसतो. मात्र याची खात्री नाही — खाते क्रमांक आणि IFSC दोन्ही योगायोगाने वैध असतील तर पैसे चुकीच्या व्यक्तीला जातात, आणि ते परत मिळणे त्या व्यक्तीच्या संमतीवर अवलंबून असते. पैसे पाठवण्यापूर्वीच कोड तपासा, नंतर नव्हे.

कोड का बदलतात

बँकांच्या विलीनीकरणामुळे IFSC कोड मोठ्या प्रमाणात बदलतात. देना बँक आणि विजया बँक बँक ऑफ बडोदामध्ये विलीन झाल्या, तसेच सहयोगी बँका SBI मध्ये विलीन झाल्या, तेव्हा प्रत्येक संबंधित शाखेला नवीन कोड देण्यात आला आणि संक्रमण कालावधीनंतर जुना कोड बंद झाला. आधी चालणारे हस्तांतरण अचानक अयशस्वी होऊ लागले, तर लाभार्थी म्हणून जतन केलेला जुना IFSC सर्वात आधी तपासा.

या साइटवरील कोड भारतीय रिझर्व्ह बँकेने प्रकाशित केलेल्या NEFT आणि RTGS शाखा यादीतून घेतले आहेत. मोठे हस्तांतरण करण्यापूर्वी नेहमी तुमच्या पासबुकवरून किंवा बँकेकडून खात्री करून घ्या.